20:13 - 11/02/2026

Xuất khẩu lao động tại chỗ thời AI

Chỉ ngồi ở nhà, thông qua kết nối mạng, người lao động ở Philippines có thể làm việc cho các nhà hàng ở Mỹ hay cửa hàng tiện lợi ở Nhật Bản.

Một thu ngân trực tuyến từ Philippines đang trao đổi với tài xế giao hàng đến nhận đơn ở nhà hàng tại Queens, New York. Ảnh: NYT.

Mô hình “xuất khẩu ảo” lao động phổ thông kiểu mới này giải quyết bài toán thiếu hụt lao động phổ thông của phương Tây với công nghệ robot điều khiển từ xa (tele-robotics).

Mô hình mới ngày càng phổ biến hơn với sự phát triển của công nghệ Internet vạn vật (IoT) và AI. Thế nhưng, các vấn đề pháp lý và thách thức của tương lai lại là góc khuất mới.

Nghề thu ngân trực tuyến

Nhà hàng tại các quận Manhattan, Queens hay Jersey City của thành phố đang trải qua cuộc chuyển đổi số độc đáo của “nền kinh tế Zoom”. Họ thuê nhân viên làm việc từ rất xa – ở Philippines – cho các vị trí thu ngân và lễ tân tại Mỹ.

Những nhà hàng này không có nhân viên tại chỗ, chỉ có những màn hình kỹ thuật số. Nhân viên ngồi làm việc ở một nơi cách đó hơn 8.500 dặm, họ tươi cười chào đón khách, ghi thực đơn và thanh toán qua hệ thống video trực tiếp và các thiết bị đầu cuối kết nối.

Pie, một phụ nữ 33 tuổi sống tại Vịnh Subic, là một ví dụ sống động cho mô hình lao động mới. Cô đang làm việc cho Happy Cashier, một hãng cung cấp nhân sự từ xa. Từ phòng khách nhà mình, Pie quản lý cùng lúc ba nhà hàng tại Mỹ. Cô chuyển đổi linh hoạt giữa các màn hình để hỗ trợ khách hàng theo thời gian thực. “Thu nhập khá tốt. Tôi có thể làm việc tại nhà, có thể gặp gỡ mọi người từ khắp nơi đến New York mà không cần rời khỏi quê nhà”, Pie kể.

Làm việc từ xa, nhưng tương tác giữa nhân viên và khách hàng vẫn rất chân thực. Pie cho biết cô vẫn cảm thấy mình là một phần của đội ngũ nhân viên, được chia tiền boa với quản lý và nhân viên bếp. Cô từng nhận được khoản tiền boa lên tới 40 đô la từ một khách hàng tại Jersey City.

Các chủ nhà hàng Mỹ đang tận dụng nhân sự từ xa để tiết kiệm chi phí. Mức lương tối thiểu tại thành phố New York là 16 đô la/giờ, trong khi một nhân viên làm việc từ xa tại Philippines chỉ nhận trung bình khoảng 3,75 đô la/giờ, tức chưa bằng 1/4 tiền công của dân địa phương. Họ đang tìm mọi cách để tồn tại khi mọi chi phí đều tăng. Một chủ nhà hàng ở Queens khẳng định: “Chúng tôi vẫn phải duy trì hoạt động. Nếu không có những giải pháp mới như thế này, nhà hàng sẽ phải đóng cửa vì chi phí quá cao”.

Với người lao động Philippines, mức lương 3,75 đô la/giờ được xem là trên mức trung bình và là một cơ hội quý giá. Mặc dù vậy, mô hình này đang gây ra nhiều tranh cãi. Các nhóm bảo vệ quyền lao động cảnh báo về nguy cơ bóc lột và lo ngại mất đi các công việc tay chân dành cho lao động Mỹ.

Nhưng thuê mướn kiểu này vẫn nằm trong “vùng xám”. Người lao động do các bên thứ ba thuê, giống như Happy Cashier, nên các nhà hàng tránh được mối ràng buộc lao động trực tiếp, cắt giảm các chi phí về phúc lợi và các tiêu chuẩn so với thuê nhân viên tại Mỹ. Hiện vẫn chưa có quy định rõ ràng là tiếp tân hay thu ngân từ xa này nên được xem là nhân viên nhà hàng hay lao động tự do quốc tế.

Phản ứng của khách hàng cũng trái ngược. Một số thực khách tại Sansan Ramen cảm thấy thú vị khi trò chuyện với người Philippines khi gọi món. Số khác lại cho rằng sự tương tác kỹ thuật số có cảm giác lạnh lẽo và thiếu kết nối giữa người với người và “tại sao tôi phải trả tiền boa cho một người làm việc qua màn hình?”.

Các chuỗi cửa hàng tiện lợi của Nhật Bản sử dụng nhân viên làm việc từ xa cho ca đêm. Ảnh: Techspot.

Điều khiển robot làm việc từ xa

Bên trong một tòa nhà văn phòng tại Manila, khoảng 60 nhân viên trẻ của Astro Robotics đang giám sát và điều khiển các robot AI làm việc tại hơn 300 cửa hàng tiện lợi FamilyMart và Lawson ở Tokyo. Đây là các robot do startup Nhật Bản Telexistence phát triển, vận hành từ năm 2022 trên nền tảng công nghệ của Microsoft và Nvidia. Startup có kế hoạch mở rộng sang chuỗi 7-Eleven.

Nhật Bản đang đối mặt với tình trạng dân số già hóa nghiêm trọng và thiếu hụt nhân công, trong khi chính sách nhập cư vẫn còn nhiều hạn chế. Juan Paolo Villonco, nhà sáng lập Astro Robotics, gọi giải pháp này là “xuất khẩu ảo”. Thay vì đưa người lao động đến Nhật, họ sử dụng lao động trẻ, am hiểu công nghệ tại Philippines để vận hành robot từ xa. “Rất khó tìm người làm công việc sắp xếp hàng hóa ở Nhật Bản, và nếu tìm được thì chi phí cũng rất đắt do mức lương tối thiểu cao”, Villonco giải thích.

Từ Manila, mỗi nhân viên của Astro Robotics có thể giám sát cùng lúc 50 robot. Đa phần thời gian, robot hoạt động tự động nhờ AI. Tuy nhiên, khi robot gặp sự cố hoặc mắc lỗi – tỷ lệ khoảng 4%, nhân viên sẽ đeo kính thực tế ảo (VR) và sử dụng tay cầm để điều khiển robot xử lý tình huống, chẳng hạn nhặt món hàng bị rơi.

Công việc này đòi hỏi kỹ năng cao hơn so với công việc kiểm duyệt nội dung trên mạng, nhưng mức lương lại khiêm tốn hơn. Những người tốt nghiệp ngành khoa học máy tính và kỹ thuật làm công việc này nhận lương khoảng 250-315 đô la/tháng, tương đương lương nhân viên tổng đài (call center), không có bảo hiểm y tế hay chế độ hưu bổng như lao động chính thức tại Nhật.

Lionel Robert, giáo sư ngành robot tại Đại học Michigan, nhận định áp lực công việc là rất lớn. Nhân viên thường xuyên đối mặt với chứng “say thực tế ảo” (cybersickness). Đây là loại rối loạn cảm giác chuyển động, gây chóng mặt và hoa mắt do sử dụng thiết bị VR liên tục. Trong một ca làm việc tám tiếng, nhân viên có thể phải can thiệp điều khiển robot tới 50 lần, mỗi lần mất 5 phút để khắc phục lỗi. Giáo sư Rowel Atienza từ Đại học Philippines mô tả cảm giác này giống như việc “dịch chuyển tức thời” liên tục, gây mệt mỏi và mất kết nối với môi trường xung quanh.

Thách thức của lao động thời AI

Cả hai mô hình tại Mỹ và Nhật Bản đều phản ánh một xu hướng toàn cầu: sự kết hợp giữa công nghệ, toàn cầu hóa và nhu cầu cắt giảm chi phí đang thay đổi bản chất công việc. Tuy nhiên, nghịch lý nằm ở chỗ, chính những người lao động từ xa này đang góp phần đào tạo những hệ thống AI sẽ có thể thay thế họ trong tương lai.

Tại Nhật Bản, dữ liệu từ các thao tác điều khiển từ xa của nhân viên Philippines đang được Telexistence thu thập để huấn luyện robot trở nên hoàn toàn tự động. Startup này đã công bố việc chuyển giao lượng lớn dữ liệu và bí quyết điều khiển cho công ty Physical Intelligence của Mỹ, nhằm phát triển các mô hình AI nền tảng, trang bị cho robot “trí tuệ thể chất” giống con người.

Tương tự tại Mỹ, Brett Goldstein, một nhà đầu tư công nghệ, dự báo: “Trong vòng 6-12 tháng, nhiều người lao động từ xa này có thể được thay thế bằng các hình đại diện (avatar) do AI hỗ trợ. Đây là giai đoạn tiếp theo tự nhiên trong quá trình tự động hóa ngành dịch vụ”.

Nguy cơ mất việc lần thứ hai

Thế giới đang chứng kiến sự bùng nổ của robot và AI trong nhiều lĩnh vực.

Công ty 1X Technologies là công ty liên doanh Mỹ – Na Uy, dự định sẽ giao hàng trong năm nay loại robot giúp việc hình người Neo cao 168 cm, với giá 20.000 đô la. Robot này có thể được điều khiển từ xa để làm việc nhà, nấu ăn và trò chuyện. Đây là một mối nguy cho thị trường người giúp việc truyền thống.

Chi phí ban đầu cho một robot giúp việc như Neo là khá cao với một hộ gia đình. Nhưng về lâu dài, đây lại là một món đầu tư khôn ngoan. Theo Fortune, trung bình người giúp việc ở Mỹ được trả 170-220 đô la cho mỗi lần dọn dẹp. Nếu chủ nhà thuê người mỗi tuần ở mức cao nhất sẽ tốn khoảng 20.000 đô la trong gần hai năm. Nhưng ông bà chủ của Neo có thể lên lịch trước công việc cần làm và dọn dẹp, còn lại là việc của người điều khiển từ xa. Robot còn có thể trò chuyện, bông đùa và cả chuyện nấu nướng trong bếp.

Còn Đại học California, San Diego (UCSD) đã thử nghiệm robot hình người G1 của hãng Unitree ở Trung Quốc. Robot này có thể thực hiện được 7 loại thủ thuật y tế thông qua hệ thống điều khiển từ xa.

Theo hãng nghiên cứu thị trường MarkNtel Advisors, thị trường trợ lý AI dự kiến sẽ tăng trưởng gấp 8 lần, đạt 43 tỉ đô la năm 2030. Trong khi đó, thị trường robot công nghiệp chỉ tăng gấp đôi. Khảo sát năm 2025 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) với 1.000 nhà tuyển dụng cho thấy một viễn cảnh đầy thách thức: tỷ lệ công việc chỉ dành cho con người sẽ giảm nhanh, nhường chỗ cho sự kết hợp người – máy hoặc máy móc hoàn toàn. Khoảng 41% nhà tuyển dụng dự đoán sẽ sớm cắt giảm nhân sự khi kỹ năng của người lao động trở nên lỗi thời trước làn sóng công nghệ mới.

Vốn được mệnh danh là trung tâm xuất khẩu lao động và gia công phần mềm toàn cầu, Philippines đang tận dụng cơ hội từ làn sóng tự động hóa hiện tại. Jose Mari Lanuza từ Trung tâm Nghiên cứu Sigla cho biết nhu cầu tuyển dụng các vị trí liên quan đến AI và tự động hóa từ các công ty quốc tế vẫn đang rất ổn định.

Nhưng về lâu dài, lao động theo mô hình này sẽ đối mặt với nguy cơ thất nghiệp lần thứ hai. Bởi công nghệ họ đang vận hành trở nên hoàn thiện hơn và tạo ra thế hệ robot mới có thể thực hiện những động tác tinh tế hơn, thay thế hoàn toàn con người.