Vì sao doanh nghiệp Nhật co cụm và rút lui khỏi Thái Lan?

Isuzu là một trong những nhà đầu tư lớn giữ vững cam kết tại Thái Lan trong khi các hãng Nhật Bản khác rút bớt nhân sự khỏi Thái Lan. Đồ họa: Nikkei Asia

Tăng tỷ lệ nhân sự nội địa, trả lương thấp so với các đối thủ Trung Quốc hay Hàn Quốc, đối mặt với các khó khăn nội tại của hai nền kinh tế Thái Lan và Nhật Bản, như baht tăng giá trong khi yen lại yếu đi, tăng trưởng chậm lại… Các doanh nghiệp Nhật Bản đang mạnh tay cắt giảm số lượng nhân sự biệt phái tại Thái Lan. Làn sóng này càng dâng mạnh khi doanh nghiệp Trung Quốc tràn vào mở rộng tại Thái Lan.

Giữa các đợt sóng tinh giản, một số nhà phân tích cảnh báo doanh nghiệp Nhật cần xem xét lại chiến lược bản địa hóa, đặc biệt là về vấn đề lương bổng, nếu muốn theo kịp các đối thủ cạnh tranh.

Cái lý và hệ quả của sự tinh giản

“Các công ty Nhật Bản đang giảm số lượng nhân viên biệt phái, chủ yếu nhằm bản địa hóa bộ máy quản lý và cải thiện lợi nhuận”, ông Yu Takehisa, Tổng Thư ký Phòng Thương mại Nhật Bản (JCC) tại Bangkok, nói với Nikkei Asia.

Ông Katsuhiro ‘Jack’ Nakamura, người sáng lập kiêm CEO của Asian Identity – hãng tư vấn hoạt động tại Bangkok suốt 12 năm qua – tin rằng: “Cắt giảm chi phí là mục tiêu đầu tiên mang tính quyết liệt của tập đoàn mẹ. Tiếp đến là câu chuyện bản địa hóa, đưa nhân sự địa phương thay thế dần nhân sự chủ chốt người Nhật”.

Một nhà quan sát người Nhật còn nói rằng lý do sâu xa là các công ty tại Nhật Bản đang thiếu hụt nhân sự giàu kinh nghiệm trong bối cảnh dân số nước này già đi. Vị này cũng cho rằng các công ty Nhật Bản tại Thái Lan “vẫn chưa chạm tới giới hạn” của việc cắt giảm nhân sự ngoại quốc.

Theo số liệu từ Bộ Ngoại giao Thái Lan, cộng đồng người Nhật tại đây đã giảm 15% kể từ Covid-19, xuống còn khoảng 70.000 người.

Bà Pavida Pananond, Giáo sư kinh doanh quốc tế tại Trường Kinh doanh Thammasat, cho rằng: “Nhìn ở góc độ tích cực, có thể nói các công ty Nhật đang chuyển hướng sang sử dụng lao động địa phương và đề bạt nhiều người Thái vào các vị trí vốn do người Nhật nắm giữ trước đây”.

“Tuy nhiên, ở góc độ tiêu cực, điều này cho thấy không có dòng vốn đầu tư mới từ Nhật Bản chảy vào Thái Lan. Đầu tư từ Trung Quốc đã thay thế dòng vốn này trong vài năm qua. Người Trung Quốc đang hiện diện ở mọi mặt trận, trong khi người Nhật lại rời đi”.

Còn ông Takamura tin rằng các hãng xe điện Trung Quốc đang “quyết liệt” xâm nhập thị trường Thái Lan, hiện các hãng xe Nhật đã mất 10-15% thị trường tại xứ  này.

Dòng chảy vốn Nhật đang yếu đi

Kể từ thập niên 1980, Nhật Bản luôn chiếm khoảng 40% tổng nguồn vốn FDI tại Thái Lan. Số lượng giấy phép lao động cấp cho nhân sự cấp cao là chỉ số then chốt đo lường mức độ gắn kết của doanh nghiệp nước ngoài với Thái Lan. Trong những thập niên tăng trưởng cao nhất của vương quốc này, Nhật Bản luôn là quốc gia nắm giữ nhiều giấy phép nhất.

Số lượng giấy phép lao động của người Nhật đạt đỉnh vào năm 2015 với 36.622 giấy phép. Sau một thập niên giảm đều mỗi năm, con số này chỉ còn 21.898 trong năm ngoái, giảm hơn 36%, theo Cục Việc làm thuộc Bộ Lao động Thái Lan,

Trong khi đó, năm 2023 Trung Quốc đã vượt qua Nhật Bản về số lượng giấy phép lao động, tính đến tháng 8 năm ngoái số giấy phép đã tăng lên gần 53.000, tức gần 2,5 lần con số của Nhật Bản. Năm 2019, dòng FDI từ Trung Quốc vào Thái Lan đã chính thức vượt Nhật Bản, đạt 262 tỉ baht (khoảng 8,7 tỉ đô la theo tỷ giá vào thời điểm đó), hơn bốn lần con số 73,1 tỉ baht của Nhật Bản. Đây là dấu chấm hết cho kỷ nguyên thống trị độc tôn của dòng vốn Nhật Bản tại Thái Lan.

Số lượng học sinh Nhật ở Thái Lan còn sụt giảm mạnh hơn. Thành lập năm 1958, Trường Hiệp hội Thái – Nhật (TJAS) hiện có cơ sở chính tại Bangkok và một cơ sở khác tại Sriracha, tỉnh Chonburi. Cơ sở Sriracha mở cửa năm 2009 phục vụ gia đình các nhân viên Nhật làm việc tại các nhà máy và khu công nghiệp dọc vùng duyên hải phía Đông. Cả hai trường đều chỉ nhận học sinh Nhật Bản. Trường TJAS Bangkok đạt đỉnh vào năm 2013 với khoảng 3.000 học sinh, nhưng đến năm 2025 chỉ còn 2.038 em. Tại Sriracha, số học sinh vào tháng 4-2025 là khoảng 400 em, giảm so với mức 500 em năm 2019.

Sân golf quốc tế Bang Phra từng là “sân nhà” giải trí của người Nhật. Từng do người Nhật quản lý cho đến cách đây 8 năm, nơi này hiện do người Thái điều hành. Theo bộ phận tiếp tân, hiện nay số lượng golfer Hàn Quốc đã đông hơn người Nhật với tỷ lệ hơn 4 trên 1.

Doanh nghiệp Nhật “trả lương bèo”

Khách hàng của Asian Identity bao gồm những cái tên như Honda, Panasonic Automotive, Asahi Kasei, Denso và Jetro. Ông Nakamura nhận thấy cơ hội lớn trong mở rộng kinh doanh tại Việt Nam và Ấn Độ, nơi ông hy vọng sẽ mở thêm văn phòng trong năm nay.

Ông Nakamura nói: “Sự hiện diện suy giảm của các công ty Nhật Bản tại Thái Lan là kết quả của sự kết hợp giữa các yếu tố khác nhau. Đầu tiên là các tác động bên ngoài như đồng yen yếu, chậm trễ trong chuyển đổi sang xe điện và sự trỗi dậy nhanh chóng của các đối thủ Trung Quốc. Tuy vậy, các yếu tố nội tại của doanh nghiệp Nhật, như hệ thống lương thưởng và quản trị hiệu suất “chưa phát triển” – nôm na là “trả lương bèo”, cũng như tiến độ đào tạo nhân tài người Thái còn chậm.

Ông đặc biệt chỉ trích việc các công ty Nhật Bản thất bại trong việc cạnh tranh về mức lương cho nhân viên người Thái so với nhà đầu tư Trung Quốc và Hàn Quốc. Mức lương của nhân viên người Thái làm việc cho các công ty Nhật thấp hơn trung bình từ 20-30% so với các đối thủ quốc tế.

“Khi BYD thành lập nhà máy mới tại Thái Lan, họ đã rất quyết liệt trong việc chiêu mộ các kỹ sư và quản lý sản xuất giỏi từ Mitsubishi và Suzuki. Kết quả là Suzuki đã quyết định đóng cửa nhà máy tại xứ này [vào năm 2025}”, ông Nakamura nhấn mạnh.

Doanh nghiệp Nhật khó chống đỡ làn sóng bành trướng hay lấn lướt của những nhà đầu tư Trung Quốc. The Nation đưa tin Nissan đã hợp nhất hai nhà máy để giảm bớt 1.000 nhân sự tại Thái Lan. Trong khi Honda buộc phải sáp nhập hai nhà máy lại làm một để tối ưu chi phí. Còn Honda đóng dây chuyền lắp ráp ở Ayutthaya để dồn về nhà máy lắp ráp ở Prachin Buri, cắt giảm 50% sản lượng và chuyển mạnh sang xe hydrid và xe điện, theo Bangkok Post.

Vẫn đông, nhưng không mạnh như xưa

Theo Tổ chức Xúc tiến Thương mại Nhật Bản (JETRO), hiện có khoảng 6.000 công ty Nhật Bản tại Thái Lan, tăng khoảng 200 doanh nghiệp trong giai đoạn 2020-2024. Con số này dường như không thể hiện sức mạnh, mà thể sự đông đúc khi các công ty sản xuất lớn rời đi được thay thế bởi các công ty dịch vụ nhỏ hơn trong lĩnh vực du lịch và nhà hàng.

Phòng Thương mại Nhật Bản (JCC) tại Thái Lan khởi đầu năm 1954 với 30 thành viên, đạt đỉnh năm 2019 với 1.772 thành viên và hiện còn khoảng 1.680. Con số này gấp gần ba lần so với AmCham vốn được thành lập năm 1956.

Sự hiện diện của doanh nghiệp Mỹ cũng sụt giảm nhẹ kể từ năm 2015. Năm ngoái, các công ty Mỹ được cấp chưa đến 6.500 giấy phép lao động. Trên thực tế, họ có thể bị Đài Loan vượt mặt trong năm nay khi các công ty Đài Loan liên tục gửi thêm nhân sự đến Thái Lan từ năm 2010. Năm ngoái, Đài Loan đã nhận được hơn 6.000 giấy phép.

Làn sóng rút lui của các chuyên gia Nhật Bản không phải là chuyện riêng của Thái Lan. Theo thống kê của trang Nippon, lượng nhân sự biệt phái người Nhật tại Việt Nam, Indonesia, Philippines và Malaysia đều đã giảm liên tục trong giai đoạn 2019-2023. Các chuyên gia phân tích là do tỷ lệ bản địa hóa (đưa nhân viên địa phương lên giữ các vị trí chủ chốt), giới trẻ Nhật không muốn xa nhà ra nước ngoài làm việc,

Tổng hợp từ Nikkei Asia, The Nation, Bangkok Post, Nippon.com

Theo Ricky Hồ/BSA Media

Ngày đăng: 15/5/2026

Ý kiến của bạn về bài viết

Không có chức năng bình luận cho bài viết này