11:59 - 18/01/2023

Thấu hiểu và hợp tác để phát triển bền vững

Mô hình kinh doanh luôn là một phần quan trọng trong hoạt động kinh doanh.

Bún của Duy Anh liên tiếp nhận 2 giải Đổi mới – Sáng tạo trong năm 2022.

Gần đây, chính sự tiến bộ của các công ty khởi nghiệp và sự thay đổi nhanh chóng của thị trường cộng với các khả năng công nghệ đang phát triển khiến việc phát triển các mô hình kinh doanh sáng tạo và suy nghĩ lại về các mô hình truyền thống trở nên quan trọng hơn bao giờ hết… Ngày nay, có những cơ hội công nghệ cho phép các mô hình kinh doanh tinh gọn và thay đổi quá nhanh.

Tán gẫu về thế hệ giàu sức sống

Cách đây 2 năm, tôi vô tình tìm đọc được một khảo sát rất thú vị của Globescan về một “thế hệ khao khát sống”, không phân biệt tuổi và thu nhập, thế hệ này là tập hợp tất cả mọi người có nỗi lo khá tương đồng với nhau: dịch bệnh, chiến tranh, tài nguyên cạn kiệt, hành động chống biến đổi khí hậu, bất bình đẳng giới, LGBTQ+ (sự đa dạng về khuynh hướng và lựa chọn giới tính), fairtrade (thương mại công bằng), nguồn lao động hợp pháp (chống lao động ép buộc và trẻ dưới 18 tuổi)… Điểm chung của họ, theo tôi đánh giá, là ở việc họ thường xuyên đặt câu hỏi xoay quanh những chủ đề trên, trao đổi hăng say tới quyết liệt, mạnh dạn lên tiếng bảo vệ điều đúng đắn bằng cách đặt vấn đề thẳng thắn (và đòi hỏi được giải đáp) với những thương hiệu lớn, tập đoàn đa quốc gia, quản lý nhà nước.

Trong đó ghi nhận, 85% thế hệ trẻ (Millenials và Gen Z) sẵn sàng đối thoại và đóng góp ý kiến để giúp các thương hiệu lớn thay đổi chiến lược sản phẩm – kinh doanh – marketing – truyền thông theo chiều hướng bền vững hơn.

Làm sao mà họ có thể mạnh dạn như thế? Nhìn kỹ hơn, có lẽ vì trong đó phần lớn là nhóm các bạn đang dần tới độ tuổi chín mùi phát triển bản thân: thế hệ Millennials đạt tới đỉnh phát triển mới trong sự nghiệp và tích luỹ tài sản, đồng thời chiếm 75% lực lượng lao động toàn cầu. Hẳn là ý kiến của họ phải đáng lắng nghe.

Millennials cũng là thế hệ ít chịu tác động của chiến tranh, có hành vi tiêu dùng và hành trình mua sắm tích hợp giữa offline và online, thậm chí là mua sắm trên không gian ảo metaverse, giữa mô hình thương mại truyền thống (chợ) và hiện đại (siêu thị, cửa hàng tiện lợi) lẫn thương mại điện tử, là thế hệ chứng kiến sự ra đời rồi thích nghi sớm với mạng xã hội nơi họ xem đó như trang nhật ký mới hơn là thuần tuý mua sắm hay giải trí như GenZ hiện nay. Đồng thời, millennials cũng đầy tự hào là thế hệ những phụ-nữ-làm-mẹ trẻ tiên phong xây dựng sự nghiệp song song với vun đắp tổ ấm cá nhân.

“Thế hệ khao khát sống” còn được nhóm GenZ tiếp thêm tinh thần tự kiến tạo tương lai của bản thân bằng những lựa chọn hành xử rất chủ quan thông qua những kênh tiếp thu thông tin riêng, cá nhân GenZ chịu trách nhiệm tự mình mang đến ý nghĩa cho cuộc sống và sống nó một cách say mê và chân thành, hay “đích thực”. Mặt đáng lo ngại của sự tự kiến tạo thế giới quan này là GenZ có thể dao động từ trạng thái tin tưởng tuyệt đối qua ngờ vực tuyệt đối và khi không tìm được giải đáp, họ sẽ bất cần theo đuổi điều duy nhất có ý nghĩa nhất định bất kỳ.

Làm thế nào để doanh nghiệp chinh phục được thế hệ này? Câu trả lời, có lẽ, phải bắt đầu bằng việc “đi đôi giày của họ”, hiểu những khao khát của họ, một cách thực sự, và bền vững (vì đơn giản là họ rành công nghệ lắm, giả bộ xíu là họ biết ngay thôi).

Traqué chọn cung ứng dịch vụ tư vấn và thiết kế design as a service và print on demand để giảm lãng phí giấy, đề cao vai trò hoạ sĩ và lao động thủ công.

Đến những “U50” tràn trề sức trẻ

Tiếp theo, thế hệ Gen X (45-60 tuổi) chắc chắn là một nhóm rất thú vị, Gen X hiện nay năng động hơn thế hệ Gen X trước đó (nay đã trở thành Boomers) vì đã tiếp cận được rất nhiều tiến bộ công nghệ khoa học trong lương thực thực phẩm chú trọng thành phần và dinh dưỡng, thể dục thể thao lộ trình được cá nhân hoá, giáo dục giải trí đầy sáng tạo… tạo sự dẻo dai và kích thích hoạt động cơ thể lẫn trí óc tối đa. GenX hiện nay sẵn sàng tự đặt ra thử thách mới cho bản thân, khởi nghiệp ở một lãnh vực hoàn toàn mới, hoặc bận tâm xây dựng đội ngũ kế thừa thiện chiến.

Nói tóm lại, sau 3 năm bị đóng hộp vì Covid, “Thế hệ khao khát sống” đang ngày càng lớn mạnh, mặc dù không có một nhãn dán hay tiêu chuẩn cụ thể nhưng họ chắc chắn có thể tìm thấy nhau ngay cả trong các buổi hội nghị đông đúc về vai trò lãnh đạo nữ của Forbes, diễn đàn kinh tế khu vực Mekong Connect bàn giải pháp chống biến đổi khí hậu và mô hình kinh tế tuần hoàn của lúa, toạ đàm giữa Google và đại diện quản lý ngành giáo dục TP.HCM về lộ trình phát triển nguồn nhân lực…

Đa phần các cuộc đối thoại đều sôi động, những gì được thực hiện sau đó lại đáng để quan tâm hơn. Và nhóm trẻ này chắc chắn đều sẽ làm một cái gì đó, kể cả sai thì vẫn làm, “vì có sai thì mới có tiến bộ, còn hơn không làm”. Tư duy này cho thấy sự thay đổi góc nhìn về “sai lầm”, thế hệ khao khát sống nhìn sai lầm như phép thử tính kiên định của bản thân, họ bền bỉ sửa sai nhưng định sẵn giới hạn không sa đà, họ đề cao tư duy phản biện, tư duy logic, một số còn kết hợp thêm khiếu hài hước để tự mỉa mai tránh làm trầm trọng hoá vấn đề. Họ chuyển hoá khao khát thành niềm hi vọng có thể tạo-thay-đổi-bằng-việc-thay-đổi-bản-thân-trước và hành động theo đó. Bất kể độ tuổi hay thu nhập hay nghề nghiệp, họ giàu sức sống và toả ra hi vọng qua việc thấu hiểu và hợp tác với nhau.

Từ ý tưởng biến những phụ phẩm của nông nghiệp ấy thành những giọt tinh dầu 100% thiên nhiên và nguyên chất, đến du lịch trải nghiệm, khách tham quan tới Đồng Tháp có thể thu hái những sản vật của địa phương, mang chưng cất thành những giọt tinh dầu và mang về như một món quà kỷ niệm.

Những nhà thiết kế kinh doanh – Business Designers, hướng tới đầu tư tạo tác động

Năm 2019, Real Bean Coffee đạt giải vàng cuộc thi “Sản phẩm cà phê Espresso sáng tạo của Việt Nam”do Vụ thị trường châu Âu – châu Mỹ, Bộ Công Thương và tập đoàn Central Retail Việt Nam phối hợp thực hiện với mục tiêu tìm ra các sản phẩm cà phê chất lượng tốt nhất để quảng bá tại một số nước châu Âu. Real Bean Coffee tiếp tục là đại diện duy nhất từ Việt Nam có sản phẩm Cà phê Robusta đạt giải bạc cuộc thi cà phê rang do Cơ quan nâng cao giá trị nông sản (AVPA) tại Paris, Pháp tổ chức năm 2021.

Còn tại Thaifex Anuga 2022 và Sial Paris 2022, 2 hội chợ thương mại ngành lương thực thực phẩm lớn nhất khu vực Châu Á và Châu Âu cùng trao giải Đổi mới – Sáng tạo cho sản phẩm Bún dưa hấu Mr Rice của Công ty cổ phần Thực phẩm Duy Anh cho thấy thế giới chào đón những giải pháp đậm tính hội nhập kết hợp giữa nguyên liệu bản địa, tiêu chuẩn sản xuất khắt khe, tính ứng biến vị nhân sinh của người kinh doanh để tạo ra sản phẩm lần đầu tiên kết hợp giữa bột gạo với 40% nước ép dưa hấu nguyên chất và trộn đều, sau đó ép thành sợi bún tươi và vinh dự là 1 trong 14 sản phẩm được trưng bày tại gian sáng tạo Innovation Show ở Thaifex 2022.

Khi nhắc đến từ design, có nghĩa là “tìm giải pháp” cho một hoặc nhiều vấn đề của tổ chức và cộng đồng, người làm kinh doanh theo định hướng bền vững cần tổ hợp của tư duy – kỹ năng – công cụ quản trị phù hợp để hoạch định chiến lược và vận hành tối ưu. Mô hình kinh doanh luôn là một phần quan trọng trong hoạt động kinh doanh, nhưng gần đây chính sự phát triển vượt bậc của các công ty khởi nghiệp, thị trường thay đổi nhanh chóng cùng với tiến bộ công nghệ khiến việc phát triển các mô hình kinh doanh mới và cân nhắc lại về các mô hình truyền thống trở nên cấp bách hơn bao giờ hết. Với sự góp sức của business design, việc rút ngắn thời gian và giảm thiểu sai sót cũng giúp các mô hình kinh doanh cũ có thể tồn tại, giúp nhóm người dễ bị tác động (thế hệ người lớn tuổi, nhóm ít tiếp cận thông tin, công nghệ…) thích nghi và hoà nhịp kết nối chung với cộng đồng nơi mình đang sống, với khu vực và với thế giới.

Và thế giới này luôn đòi hỏi nhà thiết kế kinh doanh luôn cập nhật các xu hướng và thay đổi.

Đổi mới thường là kết quả của sự kết hợp thông minh các ý tưởng hiện có. Sự đổi mới diễn ra ở điểm giao nhau giữa kinh doanh, thiết kế và công nghệ. Do đó, một Business Designer cần có hiểu biết rộng về các ngành và mô hình kinh doanh khác nhau, cần quan sát thị trường và phản biện xu hướng, cần rất giỏi đặt câu hỏi và lắng nghe, cần cởi mở với những trải nghiệm mới và tạo mối liên hệ với những kiến thức trước đây, và hơn hết, cần nuôi dưỡng sự tò mò để liên tục cố gắng hiểu thế giới xung quanh mình.

Thấu hiểu và Hợp tác là chuẩn mực mới của cộng đồng kinh doanh tạo tác động
Việc (được) thấu hiểu, đối thoại và kết nối hợp tác càng giúp việc kinh doanh theo định hướng phát triển bền vững tạo ra những tác động hiệp lực mạnh mẽ và tăng lợi thế cho cạnh tranh cho sản phẩm Việt Nam nói chung:
– Thúc đẩy đổi mới trong nội bộ
– Giảm thiểu rủi ro về môi trường và nguồn cung tài nguyên, nhiên liệu…
– Thu hút và giữ chân nhân tài
– Mở rộng phạm vi tiếp cận khách hàng mục tiêu và xây dựng lòng trung thành với thương hiệu
– Giảm chi phí sản xuất
– Thu hút truyền thông tích cực về thương hiệu
– Giúp nổi bật trong một thị trường cạnh tranh
– Đặt ra (và dẫn dắt) xu hướng trong ngành
– Tiếp xúc với các nhà đầu tư tác động (vd: ESG)