10:33 - 03/12/2022

Săn tìm vắc xin Covid-19 dạng xịt mũi

Vắc xin dạng xịt mũi là loại vũ khí chống lại Covid-19 mà y học quan tâm vì nó tác động ở ngay nơi virus xâm nhập vào cơ thể.

Sự ra đời của vắc xin xịt mũi sẽ giúp tăng tốc chích ngừa ở những nước nghèo, góp phần đẩy lùi thật sự Covid-19.

Từ tháng 4/2022 cho đến nay lần lượt Nga, Ấn Độ và Trung Quốc đã cấp phép cho các vắc xin Covid-19 dạng xịt mũi nhưng Mỹ và phương Tây vẫn chưa có bất kỳ sản phẩm nào như thế.

Thực tế các nhà khoa học Mỹ cũng tìm kiếm nhiều vắc xin xịt mũi và thử nghiệm trên vật. Richard Hatchett, CEO của Liên minh đổi mới sáng tạo chuẩn bị ứng phó dịch bệnh (Coalition for Epidemic Preparedness Innovations – CEPI), tổ chức tài trợ vốn nghiên cứu cho những giải pháp sáng tạo đáp ứng với dịch bệnh bùng phát, nói: “Chúng tôi đầu tư rất nhiều nhằm tìm các cách thức khác nhau để đưa vắc xin vào cơ thể với mục đích tạo miễn dịch ở niêm mạc hô hấp”. CEPI đã tài trợ nghiên cứu vắc xin mRNA của Moderna và cũng đang tài trợ nhiều chương trình vắc xin dạng xịt mũi khắp thế giới.

Nhưng có vẻ tạo ra một vắc xin xịt mũi hiệu quả là quá khó.Tháng 10 vừa qua, một sản phẩm của AstraZeneca đã thất bại.Thử nghiệm trên 30 tình nguyện viên, các nhà khoa học nhận thấy đáp ứng miễn dịch ở niêm mạc mũi của họ khá yếu.Ở phần còn lại của cơ thể, đáp ứng miễn dịch cũng thấp so với vắc xin dạng chích. Theo các nhà khoa học, thất bại là do vắc xin xịt mũi đi vào hệ tiêu hoá và bị phá huỷ thay vì đi vào phổi.

Cũng phải nói thêm, dù đã cấp phép sử dụng vắc xin dạng xịt mũi, nhưng Nga, Ấn Độ và Trung Quốc vẫn chưa cung cấp nhiều thông tin về các nghiên cứu này. Con đường tìm kiếm vắc xin xịt mũi chống lại Covid-19 mù mờ và khó khăn, nhưng tại sao khoa học vẫn cố gắng đi tới?

Lý do chính để các nhà khoa học theo đuổi vắc xin xịt mũi, họng chính vì virus SARS-CoV-2 là một virus hô hấp, gây nhiễm các tế bào ở đường hô hấp. Như thế, nếu có được một loại vắc xin hoạt động ở những mô này, nó sẽ ngăn chặn virus tốt hơn vắc xin chích cần đi theo máu đến những nơi cần thiết.

TS Akiko Iwasaki của đại học Yale (Mỹ), người đang phát triển một vắc xin ngừa Covid-19 dạng xịt mũi, nói: “Nếu dùng vắc xin ở mũi, bạn sẽ tạo ra đáp ứng miễn dịch cục bộ, khác với những gì bạn nhận được với vắc xin chích. Khi virus xâm nhập vào mũi, nó sẽ bị tóm gọn trước khi đi vào cơ thể. Nếu hạn chế virus sinh sôi ở đây, bạn cũng sẽ ngừa bệnh tốt hơn đồng thời ngừa được các hậu quả của nhiễm trùng, như chứng hậu Covid, và ngừa lây bệnh cho người khác”.

Loại đáp ứng miễn dịch tạo ra bởi tế bào ở mũi, họng và đường thở cũng khác với đáp ứng miễn dịch tạo ra bởi vắc xin chích.Vắc xin xịt mũi tạo ra IgA, loại kháng thể không được tạo ra nhiều bởi vắc xin chích, trong khi vắc xin dạng chích lại có xu hướng tạo ra kháng thể IgG.

Kháng thể nào cũng tốt, nhưng hai kháng thể có chức năng khác nhau thì chắc chắn rất tuyệt.IgA thích sống khu trú ở những vùng như đường hô hấp, hệ sinh sản, hoặc đường ruột – và được tạo ra trong lớp niêm mạc của những phần cơ thể nơi virus nhiều khả năng xâm nhập nhất. IgG lại mang tính hệ thống, kích hoạt cơ thể “trói” và tê liệt những virus lưu thông trong máu. Khi kháng thể IgG hình thành, chúng gây nên miễn dịch hệ thống và cơ thể sẽ chuẩn bị chống trả tốt hơn nếu những virus hay vi khuẩn này quay lại gây bệnh. Dù còn nhiều chông gai, nhưng hiện tại các nhà khoa học không nản lòng.Trong tháng 11 này các tổ chức tiên phong như CEPI, Wellcome Trust, Quỹ Bill và Melinda Gates đồng tổ chức một hội thảo tìm cách tăng tốc thử nghiệm vắc xin xịt mũi trên người.

Phải nói vắc xin xịt mũi mang lại rất nhiều lợi ích cho cộng đồng. Nếu thành công, nó sẽ tăng tốc việc chích ngừa Covid-19 ở những nước nghèo, nơi không có đủ phương tiện bảo quản vắc xin ở nhiệt độ cực thấp. Hatchett nói: “Có thêm nhiều người được chủng ngừa thì virus càng phát tán chậm đi, giảm lây lan và cuối cùng dịch bệnh sẽ được chặn lại. Còn quá sớm để nói đến việc loại bỏ Covid-19 nhưng chúng ta sẽ không bao giờ loại bỏ nó nếu không thể phòng ngừa bệnh lây lan”.