Sách “Cảm nhận Vườn quốc gia Việt Nam”: Lời thì thầm của đại ngàn và tư duy phát triển bền vững

Trong bối cảnh bài toán đánh đổi giữa tăng trưởng kinh tế và an ninh sinh thái đang đặt ra những sức ép khổng lồ, “Cảm nhận Vườn quốc gia Việt Nam” (tác giả Lê Minh Hoan, nhà xuất bản Nông nghiệp) mang đến một khoảng lùi cần thiết. Dưới lăng kính sắc sảo của một người quản lý nhưng mang đậm trăn trở nhân văn, tác phẩm mở ra một không gian đối thoại về quản trị hệ sinh thái, bài toán sinh kế cộng đồng và chiến lược thích ứng trong kỷ nguyên biến đổi khí hậu.

Hành trình đánh thức những “không gian sống”

Tác giả bước vào rừng không bằng tâm thế của con người hiện đại đi chinh phục tự nhiên, mà như một người đang học cách lắng nghe. Mỗi Vườn quốc gia hiện lên như một thực thể sống động, mang theo những câu chuyện nhân sinh và sinh thái đan xen. Đó là bài học từ vườn quốc gia Ba Bể với sự nương tựa, nơi núi và hồ ôm lấy nhau trong tĩnh lặng. Nhịp điệu ấy đồng vọng với tiếng chèo độc mộc thong thả của người Tày từ bao đời.

Đó là vườn quốc gia Bạch Mã đặt ra một nhịp ngưng để con người nhận ra ranh giới mỏng manh: đời sống nhân loại chưa bao giờ, và không bao giờ, có thể tách rời khỏi hơi thở của đại ngàn. Đó là hình ảnh hàng ngàn cánh bướm bung mình sau những ngày ủ kén để nói về sự chuyển hóa, tính kiên nhẫn và sức sống bền bỉ của một hệ sinh thái ở vườn quốc gia Cúc Phương.

Những chi tiết ấy không phải là sự lãng mạn hóa thiên nhiên, mà được chưng cất từ những bước chân đi thực địa, trực tiếp chạm vào phiến lá và cảm nhận nhịp đập của sự sống.

Từ “bảo vệ” đến “kiến tạo chuỗi giá trị đa tầng”

Điểm neo then chốt của cuốn sách nằm ở tầm nhìn xa về kinh tế học sinh thái. Tác giả chỉ ra sự bức thiết phải dịch chuyển từ tư duy “đóng cửa giữ rừng” sang “quản trị hệ sinh thái rừng”. Nếu chỉ định giá rừng bằng khối lượng gỗ, chúng ta đang bỏ lỡ một “nền kinh tế đa giá trị”.

Quản trị rừng đương đại đòi hỏi sự kết hợp giữa tri thức bản địa, công nghệ đổi mới sáng tạo và sự can dự trực tiếp của cộng đồng. Bảo tồn không đồng nghĩa với việc đặt tự nhiên vào lồng kính. Thay vào đó, nó mở ra những không gian giá trị mới: du lịch sinh thái có trách nhiệm, giáo dục trải nghiệm và chi trả dịch vụ môi trường rừng. Chỉ khi những người dân sống ở vùng đệm – những người gác rừng thầm lặng – có được con đường sinh kế vững chắc và trở thành “cổ đông” của hệ sinh thái, thì màu xanh ấy mới thực sự bền vững.

Lời giải thích ứng tại phương Nam

Những trang viết trăn trở nhất được dành cho quê ông: Đồng bằng sông Cửu Long – tuyến đầu đối mặt với những tác động khốc liệt của biến đổi khí hậu. Qua góc nhìn đậm chất nhân học và sinh thái học, những chuyến khảo sát đi từ vùng phù sa Cần Thơ đến tận mũi Cà Mau được đúc kết thành những bài học sinh tồn chiến lược.

Tràm Chim là vùng đất “biết thở”, nhắc nhở con người về nghệ thuật chung sống. Thay vì dùng các giải pháp bê tông hóa cứng nhắc để can thiệp cỗ máy thiên nhiên, chúng ta cần nương theo con nước và nhịp điệu sinh học của đất ngập nước. Ở rừng U Minh Hạ và U Minh Thượng, “ông Sáu Sen” soi chiếu lớp đất than bùn lưu giữ ký ức ngàn năm, nơi những rừng tràm kiên cường vươn lên, phản chiếu cốt cách hào sảng, can trường của con người phương Nam.

Và ở Mũi Cà Mau, người bí thư tỉnh uỷ ngày nào khắc họa một triết lý hành động: “rừng giữ đất – đất giữ người”. Những bộ rễ đước, rễ mắm đan bện vươn ra bãi bồi không chỉ lấn biển, mà còn là ranh giới sống còn để bảo vệ lãnh thổ và sinh kế của bà con trước sóng gió bủa vây.

“Cảm nhận Vườn quốc gia Việt Nam” không sa đà vào những mỹ từ, mà mang sức nặng của những trăn trở thực tế. Khép lại trang sách, tác giả đặt ra một mệnh đề cho tương lai: Chúng ta sẽ tiếp tục vắt kiệt tự nhiên trong những mô hình tăng trưởng vội vã, hay chấp nhận lùi lại để đồng kiến tạo một hệ sinh thái bao hàm cả con người?

Với những ai đang tìm kiếm một lăng kính chân thực về phát triển bền vững, kinh tế xanh và bức tranh sinh kế dưới tán rừng, đây là một ấn phẩm cần được đọc chậm, và nghĩ sâu.

BUNG TRẦN

Ý kiến của bạn về bài viết

Không có chức năng bình luận cho bài viết này