11:31 - 27/02/2026

PGS.TS Nguyễn Phú Son: Xanh hóa nơi đang sống

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu (BĐKH) diễn biến phức tạp, việc chuyển đổi sang các mô hình sản xuất bền vững là hướng đi tất yếu.

Sức sống xanh nhìn từ một góc làng quê. Ảnh: HL.

Tại tỉnh Bến Tre, nay thuộc một phần của tỉnh Vĩnh Long, nhiều mô hình Công nghệ xanh (CNX) và Kinh tế tuần hoàn (KTTH) đã được thực hiện, không chỉ giúp nông dân thích ứng với BĐKH, giảm ô nhiễm môi trường mà còn mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội, mở ra hướng phát triển nông nghiệp bền vững cho tỉnh.

Câu chuyện được bắt đầu từ nhận thức đến hành động cụ thể: Nhận thấy tiềm năng to lớn, Dự án Phát triển chuỗi giá trị nông nghiệp thông minh thích ứng BĐKH tại tỉnh Bến Tre ( cũ) do IFAD tài trợ, đã thực hiện một cuộc khảo sát toàn diện.

Kết quả cho thấy một bức tranh sinh động với hàng loạt mô hình sáng tạo đang được người dân áp dụng hiệu quả, từ trồng trọt, chăn nuôi đến chế biến. Các mô hình này được đánh giá dựa trên bộ tiêu chí khoa học, xem xét 5 yếu tố: Hiệu quả môi trường, Khả năng thích ứng BĐKH, Khả năng nhân rộng, Hiệu quả kinh tế, và Hiệu quả xã hội. Kết quả khảo sát và đánh giá đã chỉ ra được những mô hình tiêu biểu trong nông nghiệp như:

Vườn dừa “tổng hợp” hữu cơ: Tại Giồng Trôm, mô hình kết hợp trồng dừa hữu cơ với nuôi ong, trồng ca cao, nuôi dê và làm du lịch sinh thái cho thấy hiệu quả kinh tế vượt trội. Phân dê được tận dụng để ủ bón cho dừa, ong hút mật hoa dừa tạo ra sản phẩm mật ong OCOP, còn du lịch sinh thái mang lại nguồn thu phụ trội. Mô hình này tạo ra thu nhập ổn định quanh năm, giảm thiểu rủi ro và bảo vệ môi trường.

Chăn nuôi heo “sạch” và thông minh: Ở Mỏ Cày Nam, các hộ chăn nuôi heo ứng dụng công nghệ cao với hệ thống làm mát tự động, giúp đàn heo khỏe mạnh, giảm dịch bệnh. Đặc biệt, phân heo được xử lý qua hệ thống biogas, tạo ra khí đốt phục vụ sinh hoạt, vừa giải quyết vấn đề ô nhiễm vừa tiết kiệm chi phí. Một số hộ còn lắp đặt pin năng lượng mặt trời để giảm tiêu thụ điện.

Nuôi tôm công nghệ cao: Tại Ba Tri và Bình Đại, mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng trong ao nổi lót bạt, sử dụng hệ thống siphông đáy và xử lý nước tuần hoàn giúp kiểm soát môi trường, hạn chế dịch bệnh. Năng suất có thể đạt 7-7.5 tấn/1.000 m²/vụ, cao gấp nhiều lần so với phương pháp truyền thống.

Chăn nuôi gà thảo dược: Ở Thạnh Phú, người dân nuôi gà bằng thức ăn kết hợp thảo dược, sử dụng đệm lót sinh học. Cách làm này giúp gà khỏe mạnh, hạn chế kháng sinh, tạo ra sản phẩm sạch. Phân gà từ đệm lót lại được thu mua để sản xuất phân hữu cơ, khép kín vòng tuần hoàn.

Không dừng lại ở những mô hình trong lĩnh vực nông nghiệp, tư duy kinh tế của người dân với sự hỗ trợ của Dự án IFAD, cùng với chính quyền địa phương còn vươn xa hơn nữa trong việc áp dụng CNX và KTTH vào những mô hình mang tính sáng tạo trong chế biến và phi nông nghiệp như:

Sản xuất ống hút từ dừa: Công ty Dừa Bến Tre đã tận dụng phế phẩm từ sản xuất mặt nạ thạch dừa để tạo ra ống hút dừa thân thiện môi trường, có khả năng tự hủy. Sản phẩm này thay thế cho ống hút nhựa, mở ra hướng đi mới cho ngành dừa.

Ống hút từ dừa tự hủy thay thế cho ống hút nhựa.

Sản xuất đất sạch: Từ nguồn phân bò dồi dào, các cơ sở như Phú Hưng Thịnh ở phường Bến Tre đã sản xuất phân trùn quế và kết hợp với mùn dừa, trấu để tạo ra đất sạch, cung cấp cho các nhà vườn, góp phần giảm sử dụng phân hóa học.

Những mô hình vừa kể trên, đặc biệt là các mô hình trong lĩnh vực nông nghiệp, hầu hết đều mới dưới dạng mô hình nhỏ, lẻ. Đối với các mô hình trong lĩnh vực chế biến và phi nông nghiệp gặp phải điểm nghẽn về qui mô nhu cầu thị trường nhỏ, xuất phát từ nhận thức sử dụng sản phẩm của người mua. Do vậy, để nhân rộng và phát triển những mô hình áp dụng CNX và KTTH này cần có những giải pháp đồng bộ sau:

Hỗ trợ vốn và kỹ thuật: giúp nông dân đầu tư vào các hệ thống công nghệ cao như tưới tiêu tự động, nhà lưới, xử lý chất thải.

Đẩy mạnh liên kết: Tạo dựng chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất đến tiêu thụ, đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm.

Truyền thông và thay đổi tư duy: Khuyến khích nông dân chuyển từ “sản xuất nông nghiệp” sang “làm kinh tế nông nghiệp”, chú trọng chất lượng và tính bền vững. Bên cạnh đó cần tuyên truyền, vận động người tiêu dùng thay đổi nhận thức tiêu dùng theo hướng xanh, sạch.

Xúc tiến thương mại: Quảng bá rộng rãi các sản phẩm xanh, sạch đến người tiêu dùng trong và ngoài tỉnh.

Xây dựng và triển khai những dự án/đề án mang tính dài hơi: Các Sở ngành chức năng cần phát triển những dự án/đề án để nhân rộng các mô hình này một cách đồng bộ từ khâu sản xuất đến tiêu thụ, tạo động lực cho người dân duy trì và nhân rộng các mô hình đã được xác định có hiệu quả.

Hành trình ứng dụng CNX và KTTH tại Bến Tre (cũ) cho thấy những kết quả rất khả quan. Không chỉ là giải pháp thích ứng với BĐKH mà còn là chìa khóa để nâng cao giá trị nông sản, cải thiện sinh kế cho người dân và bảo vệ môi trường sống, với sự vào cuộc đồng bộ của chính quyền, doanh nghiệp và người dân, người dân đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững, thông minh.