10:38 - 03/12/2022

Nguy hại khi ăn chay cực đoan

Nhiều bằng chứng cho thấy chế độ ăn chay dựa trên thực vật có ích cho sức khoẻ, giúp giảm cân và nguy cơ bệnh tim mạch.

Ăn chay lâu ngày với thực vật sống có thể gây hại cho sức khoẻ.

Tuy nhiên, một số người lại chọn ăn chay cực đoan, chỉ ăn thực vật sống không nấu nướng; trong khi số khác lại loại bỏ những thực phẩm thay đổi hình thức tự nhiên hoặc đã xử lý (như sữa hạnh nhân). Họ cho rằng việc xử lý sẽ làm thực phẩm mất đi các enzyme và chất dinh dưỡng quan trọng. Khi ăn các loại thực vật thô, họ cũng tin rằng chúng sẽ cải thiện năng lượng, phòng ngừa (thậm chí đảo ngược) bênh tật và cải thiện sức khoẻ nói chung. Nhưng nhiều nghiên cứu cho thấy ăn thuần chay thô lâu dài, có thể lợi bất cập hại. Sau đây là những lý do:

Thiếu dưỡng chất quan trọng

Đúng là một số thực phẩm ăn sống tốt hơn nấu nướng. Thí dụ nấu nướng sẽ làm cho cải (brussels sprouts và cải bắp đỏ mất khoảng 22% thiamine – một dạng vitamin B1 giúp hệ thần kinh hoạt động tốt.

Nhưng một số thực vật lại có nhiều dinh dưỡng hơn khi nấu nướng. Năm 2006, các nhà dinh dưỡng của đại học Otago (New Zealand) đã chứng minh nhiệt độ cao sẽ làm vỡ thành tế bào thực vật, giúp chất dinh dưỡng tiết ra ngoài nhiều hơn và làm cơ thể hấp thu dễ hơn.

Thí dụ khi ăn rau chân vịt (spinach) chế biến, cơ thể sẽ hấp thu calcium trong rau dễ hơn. Nghiên cứu phát hiện việc nấu cà chua làm giảm 28% vitamin C nhưng cũng làm tăng nồng độ lycopene hơn 50%. Lycopene giúp giảm nguy cơ bệnh tim mạch và ung thư. Măng tây, nấm, cà rốt, bông cải xanh, cải xoăn và súp lơ trắng cũng là những thực vật có nhiều dinh dưỡng hơn khi chế biến.

Thực vật được xử lý bằng nhiệt độ cũng mang lại nhiều chất chống ôxy hoá hơn. Đây là những phân tử chống lại gốc tự do, thành phần làm tổn thương tế bào và lâu dài có thể dẫn đến bệnh tật. Một số thực vật (măng tây, nấm, rau chân vịt, cà chua và bông cải xanh) khi nấu nướng cũng chứa chất ôxy hoá beta-carotene (vào cơ thể chuyển thành vitamin A), lutein và lycopene nhiều hơn khi được ăn sống.

Thiếu vitamin và khoáng chất

Việc dùng thực vật thô dẫn đến thiếu nhiều vitamin và khoáng chất quan trọng như các vitamin B12 và D, selenium, kẽm, sắt và hai dạng acid béo omega-3.

Đó là do những thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất thường có nguồn gốc động vật – như thịt và trứng. Chúng đóng vai trò quan trọng trong hình thành cấu trúc, phát triển và sản xuất những tế bào thần kinh, não cũng như giúp hệ miễn dịch khoẻ mạnh.Đáng nói nhất là vitamin B12. Ở nghiên cứu trên, người ta phát hiện 38% người chỉ ăn thực vật sống có hiện tượng thiếu vitamin B12. Thật đáng lo, vì thiếu B12 dẫn đến nhiều vấn đề như vàng da, loét miệng, xáo trộn thị lực, trầm cảm và thay đổi tâm tính. Cũng ở nghiên cứu này, những người ăn chay cực đoan sẽ dư thừa homocysteine (một amino acid bị phân huỷ bởi vitamin B12). Tăng homocysteine có thể làm tăng nguy cơ bệnh tim mạch và đột quỵ.

Xáo trộn kinh nguyệt

Theo tiến sĩ Laura Brown, giảng viên kỳ cựu về thực phẩm – dinh dưỡng của đại học Teesside (Anh Quốc), việc dùng thực vật sống lâu ngày có thể gây sụt cân không mong muốn. Điều này đặc biệt đáng lo ở phụ nữ trẻ. Các nghiên cứu nhận thấy 30% phụ nữ dưới 45 tuổi ăn thực vật sống lâu hơn 3 năm sẽ bị chứng vô kinh một phần. Điều này có thể do ăn uống không đúng cách làm họ sụt cân. Vô kinh có thể dẫn đến nhiều vấn đề như vô sinh, giảm mật độ khoáng trong xương, loãng xương. Trong khi đó một số nghiên cứu cũng cho thấy phụ nữ trẻ thu nạp 22-42% năng lượng ít hơn nhu cầu đòi hỏi sẽ có nguy cơ bị ức chế chức năng sinh sản.

Theo tiến sĩ Brown, ăn chay dựa trên thực vật mang lại nhiều lợi ích cho sức khoẻ nhưng ăn thực vật sống lâu dài có thể dẫn đến nhiều nguy cơ nếu không theo dõi cẩn thận. Bà nói: “Nếu bạn lên kế hoạch ăn chay với thực vật sống, điều quan trọng là phải bảo đảm thu nạp đủ chất dinh dưỡng, đủ số lượng, để có sức khoẻ tốt nhất. Tôi không khuyến khích áp dụng chế độ ăn này lâu dài vì nó có nhiều nguy cơ”.