
23:19 - 28/07/2025
Năn tượng – loài cỏ của trời cho, của lòng người
Giữa vùng đất mặn lợ của bán đảo Cà Mau, có một loài cỏ dại âm thầm mọc ven đầm lầy, từng bị bỏ quên, nay đang mở ra một lối đi mới cho sinh kế nông thôn bền vững, đó là cỏ năn tượng.

Ông Trần Lam Sơn – thành viên Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM – đơn vị đã từng xuất khẩu thành công nhiều dòng sản phẩm xanh ra châu Âu và Bắc Mỹ – đánh giá: “Nếu vùng Đồng bằng sông Cửu Long có thể phát triển được 1 triệu hecta năn tượng, mỗi năm chúng ta sẽ có thể thu hoạch khoảng 10 triệu tấn nguyên liệu…”
Cỏ năn tượng còn có tên gọi khác là hến biển, thuộc họ lác, tên khoa học là Scirpus littoralis Schrad, là một loài thực vật ngập mặn bản địa. Từ nhiều năm trước, Tiến sĩ Dương Văn Ni – Chuyên gia về đa dạng sinh học ở đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), hiện là Chủ tịch kiêm Giám đốc Quỹ Bảo tồn Mekong (MCF), đã nhìn thấy tiềm năng rất riêng của loại cỏ này. Không chỉ có sức sống bền bỉ trong môi trường mặn, lợ, mà còn bởi khả năng hỗ trợ sinh thái và phát triển kinh tế từ chính sự khắc nghiệt của thiên nhiên.
Điểm độc đáo của cây năn tượng là thân rỗng, có khả năng dẫn khí oxy từ không khí xuống rễ, giúp ôxi hóa lớp bùn đất bên dưới, tạo điều kiện cho vi sinh vật có lợi phát triển, hạn chế rong tảo gây hại. Khi kết hợp trồng năn tượng với nuôi tôm, cua quảng canh, môi trường nuôi tự nhiên được cải thiện, tôm lớn nhanh hơn, ít dịch bệnh hơn. Đây chính là “sự hòa hợp thuận thiên”, tận dụng tài nguyên sẵn có thay vì áp đặt ý chí con người.
Nguồn nguyên liệu quý
Trong bối cảnh thế giới đang hướng đến các nguồn vật liệu sinh học, tái tạo và có thể truy xuất nguồn gốc rõ ràng, cây cỏ năn tượng đang lặng lẽ mở ra một cơ hội lớn cho Việt Nam – đặc biệt là ngành thủ công mỹ nghệ và nội thất xuất khẩu.
Ông Trần Lam Sơn – Phó Tổng giám đốc Công ty Thiên Minh Furniture, đơn vị đã từng xuất khẩu thành công nhiều dòng sản phẩm xanh ra châu Âu và Bắc Mỹ – đánh giá: “Nếu vùng ĐBSCL có thể phát triển được 1 triệu hecta năn tượng, mỗi năm chúng ta sẽ có thể thu hoạch khoảng 10 triệu tấn nguyên liệu. Với giá thành chỉ bằng 2/3 lục bình, khả năng chống mối mọt tự nhiên do sinh trưởng ở vùng nước mặn và dễ dàng đạt chuẩn chứng chỉ FSC, năn tượng có thể tạo ra một ngành nguyên liệu chiến lược trị giá lên tới hơn 9 tỷ USD mỗi năm.”
Hiện tại, phần lớn vật liệu mây tre hoặc lục bình vẫn phải phụ thuộc vào vùng trồng nhỏ lẻ và thiếu ổn định về chất lượng. Trong khi đó, năn tượng – nhờ khả năng tự nhiên chống sâu bệnh, không cần phân thuốc – hoàn toàn phù hợp với tiêu chuẩn xanh quốc tế như FSC, ISO 14000, hay EUDR (Quy định chống mất rừng do tiêu dùng của Liên minh châu Âu).
Tại Diễn đàn Mekong Connect 2024, Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM – HAWA đã thẳng thắn chia sẻ: “Chúng ta đang đứng trước cơ hội mở một ngành nguyên liệu mới – đúng nghĩa nguyên liệu gốc Việt. Nếu phát triển đúng cách, năn tượng có thể giúp Việt Nam tự chủ nguồn cung, đi trước các đối thủ trong việc đáp ứng các quy định môi trường ngày càng nghiêm ngặt từ thị trường EU và Hoa Kỳ.”
Không chỉ dừng ở thủ công mỹ nghệ, cỏ năn tượng còn có thể được ứng dụng sâu hơn trong ngành nội thất công nghiệp. Các nhà thiết kế tại Hội chợ Nội thất Quốc tế VIFA đã từng thử nghiệm kết hợp năn tượng với gỗ tự nhiên để sản xuất bàn ghế, kệ trưng bày, ốp vách, trang trí – tạo nên dòng sản phẩm vừa nhẹ, vừa thẩm mỹ, lại thân thiện môi trường.
Ngoài ra, theo các chuyên gia tại HAWA, năn tượng còn có thể được sử dụng để sản xuất viên nén sinh học, bột giấy, hoặc làm vật liệu cách âm – những lĩnh vực hiện đang có nhu cầu tăng trưởng rất cao trong xây dựng xanh và công trình tiết kiệm năng lượng.
Tuy nhiên, để đánh thức tiềm năng này, Việt Nam cần sớm xây dựng vùng nguyên liệu tập trung, có quy hoạch – kết hợp cùng các tổ chức khoa học, hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp dẫn dắt thị trường. Chỉ khi đó, năn tượng mới thực sự vượt khỏi thân phận “cỏ dại” và trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng kinh tế xanh quốc gia.

Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP.HCM (HAWA) giới thiệu workshop Đan lát thủ công từ cỏ năn tượng tại Diễn đàn Mekong Connect 2024.
Giải pháp thuận thiên từ vùng đất mặn
Tại vùng ĐBSCL, xung đột giữa nước mặn và nước ngọt là câu chuyện tồn tại hàng thập kỷ. Có nơi, người dân đắp đê giữ ngọt để trồng lúa, có nơi lại phải phá đê lấy mặn nuôi tôm. Nhưng kể từ khi Nghị quyết 120 (2017) của Chính phủ về phát triển bền vững ĐBSCL được ban hành, một hướng đi mới đã hình thành: “thuận thiên” – sống hài hòa với tự nhiên thay vì đối đầu với nó.
Trong tư duy đó, cây năn tượng – một loài cỏ mọc hoang ven đầm lầy – dần hiện lên như một lời giải dung hòa. Không cần phân bón hay thuốc bảo vệ thực vật, sống khỏe trên đất mặn, giúp cải tạo đất, năn tượng còn đặc biệt phù hợp để kết hợp với mô hình nuôi tôm – cua quảng canh, tạo nên hệ sinh thái canh tác khép kín, giảm rủi ro dịch bệnh và nâng cao năng suất tự nhiên.
Tại huyện Mỹ Xuyên (tỉnh Sóc Trăng), mô hình trồng và khai thác năn tượng do Quỹ Bảo tồn Mekong phối hợp cùng Vietnam Housewares triển khai, ban đầu chỉ vài chục hộ tham gia, nay đã mở rộng lên hàng trăm hộ. Chỉ với 1 công đất (khoảng 1.000 m²), mỗi vụ người dân có thể thu hoạch khoảng 2 tấn cỏ tươi, sau phơi còn 1 tấn khô – gần như không tốn chi phí đầu vào.
Từ nguồn nguyên liệu “của trời cho”, những bàn tay nông dân – chủ yếu là phụ nữ – đan thành giỏ, túi, khay… Mỗi tuần, một người có thể kiếm thêm từ 400.000 đến 500.000 đồng, một khoản thu nhập tuy nhỏ ở đô thị nhưng đáng kể và bền vững đối với vùng nông thôn sâu xa.
Từ những thành công bước đầu, mô hình tiếp tục lan rộng. Hội Phụ nữ huyện Mỹ Xuyên đã tổ chức hàng chục tổ hợp tác đan lát, sản xuất hàng nghìn sản phẩm thủ công mỗi tuần. Mô hình không chỉ góp phần cải thiện sinh kế, mà còn gìn giữ và phát huy kỹ nghệ thủ công truyền thống của người dân ĐBSCL.
Đặc biệt, Vietnam Housewares đang xây dựng chuỗi cung ứng khép kín: từ vùng nguyên liệu, phơi sấy, chế tác tại chỗ, điều phối logistics tại Sóc Trăng, đến nhà máy đóng gói chuẩn hóa tại Bình Dương. Từ đây, sản phẩm được xuất khẩu sang Hoa Kỳ, Nhật Bản, châu Âu – những thị trường đòi hỏi tiêu chuẩn cao về nguồn gốc sinh thái, lao động công bằng và chứng nhận chuỗi cung ứng.

Các thợ đan lành nghề đến từ Công ty Thiên Minh (Hội viên HAWA) đã biểu diễn kỹ thuật se sợi và đan sản phẩm thủ công từ sợi năn tượng cũng như hoàn thiện các khung đan và trưng bày các sản phẩm mà doanh nghiệp đang xuất khẩu sang các thị trường quốc tế.
Nguồn cảm hứng khởi nghiệp xanh
Không chỉ dừng lại ở các doanh nghiệp lớn hay mô hình phát triển vùng nguyên liệu, cây năn tượng còn đang trở thành nguồn cảm hứng khởi nghiệp cho nhiều bạn trẻ – đặc biệt là những người mang tinh thần đổi mới và gắn bó với tài nguyên bản địa.
Trong khuôn khổ các chương trình như Khởi nghiệp Xanh do Trung tâm BSA tổ chức thường niên, nhiều bạn trẻ từ các tỉnh miền Tây đã lựa chọn cây năn tượng để phát triển các sản phẩm thủ công mỹ nghệ độc đáo. Một trong những gương mặt tiêu biểu là chị Lê Thị Phương Thảo (An Giang) – người đã tự học hỏi, thử nghiệm và cho ra đời những bộ sưu tập giỏ, khay, phụ kiện gia dụng mang phong cách hiện đại nhưng đậm chất truyền thống.

Công ty khởi nghiệp Ecoka với những sản phẩm thủ công mỹ nghệ đã xuất khẩu đi nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có các sản phẩm từ nguyên liệu cỏ năn tượng – Ảnh tại sự kiện Triển khai cuộc thi Khởi nghiệp xanh vào tháng 6/2025.
Cũng từ nền tảng này, doanh nghiệp khởi nghiệp Ecoka (Hậu Giang) đã mở rộng quy mô sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm từ năn tượng kết hợp cùng trải nghiệm du lịch làng nghề, định hướng phát triển thành mô hình NetZero Tour – gắn kết giữa bảo tồn văn hóa, sinh kế địa phương và trách nhiệm môi trường. Câu chuyện của Ecoka không chỉ cho thấy sự sáng tạo của người trẻ, mà còn phản ánh xu hướng mới trong ngành du lịch xanh và tiêu dùng có trách nhiệm.
Từ một loài cỏ dại mọc ven ruộng, năn tượng đã vượt qua vai trò nguyên liệu đơn thuần để trở thành chất liệu của tinh thần khởi nghiệp – nơi công nghệ và thủ công giao thoa, nơi giá trị truyền thống được tái sinh qua đôi tay của thế hệ mới.
Ngày 31/7/2025, tại Diễn đàn Chuyển đổi xanh & Ngày hội tái chế do Hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao tổ chức, mô hình sản xuất và chế tác sản phẩm từ năn tượng sẽ lần đầu tiên được trình diễn tại Hội trường Thống Nhất – Dinh Độc Lập. Đây không chỉ là cơ hội để người dân đô thị và cộng đồng doanh nghiệp tận mắt chứng kiến hành trình “hồi sinh” của một loài cỏ hoang, mà còn là dịp để nhìn thấy tiềm năng lớn từ những thứ nhỏ bé.
Cũng trong khuôn khổ Diễn đàn Chuyển đổi Xanh & Ngày hội tái chế, hơn 50 mô hình xanh khác từ cộng đồng, sinh viên, doanh nghiệp. Người tham dự có thể tận tay chạm vào những chiếc giỏ, khay, túi… được làm từ cỏ năn tượng – một loài cỏ hoang nhưng chứa đựng giá trị của tri thức bản địa, công nghệ tuần hoàn và sinh kế mới.
Diễn đàn Chuyển đổi xanh & Ngày hội tái chế 2025 do Hội Doanh nghiệp Hàng Việt Nam Chất lượng cao tổ chức, quy tụ hơn 500 đại biểu, 100 sáng kiến xanh và nhiều hoạt động hấp dẫn như: Tọa đàm – kết nối – truyền cảm hứng hành động xoay quanh chủ đề chuyển đổi xanh vì phát triển bền vững, đặt trọng tâm vào thực tiễn và giải pháp cụ thể; Talk show “Khi cuộc đời cho ta quả dứa…”, vòng chung kết cuộc thi Ý tưởng sáng tạo trong sinh viên, triển lãm vật liệu tuần hoàn, công nghệ & sản phẩm tái.
Lê Anh Đủ – Trần Quỳnh (theo Báo Nhân Dân)























































Ý kiến của bạn về bài viết
Không có chức năng bình luận cho bài viết này