13:57 - 06/05/2026

Mô hình “doanh nghiệp một người” khuyến khích toàn dân khởi nghiệp

Một nội dung đáng chú ý trong Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo vừa được ban hành là Chính phủ sẽ nghiên cứu, xây dựng chính sách thí điểm về mô hình “doanh nghiệp một người”. Hướng tiếp cận mới này được kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tạo động lực mới cho tăng trưởng kinh tế

Trong Chiến lược quốc gia về khởi nghiệp sáng tạo của Chính phủ, những mục tiêu cụ thể đến năm 2030 gồm: 1 triệu doanh nghiệp một người, 5 triệu chủ thể kinh doanh, 10.000 startup công nghệ, 45 hệ thống kết nối khởi nghiệp, nhóm 40 hệ sinh thái đổi mới sáng tạo toàn cầu, 1,5 tỷ USD vốn đầu tư mạo hiểm.

Đến năm 2045, Việt Nam đặt mục tiêu kinh tế khởi nghiệp trở thành trụ cột với chỉ tiêu 10 người dân có 1 người khởi nghiệp, 35 người dân có 1 doanh nghiệp, 5.000 người có 1 startup đổi mới sáng tạo, 10 tỷ USD vốn đầu tư mạo hiểm…

Để hiện thực hóa những mục tiêu trên, một trong những giải pháp bước đầu được Chính phủ đặt ra là nghiên cứu, xây dựng đề án chính sách thí điểm phát triển mô hình “doanh nghiệp một người”. Bộ Tài chính được giao chủ trì, nghiên cứu, đề xuất chính sách thí điểm nhằm hoàn thiện cơ chế hình thành, quản lý và phát triển mô hình này; Bộ KH-CN là cơ quan phối hợp thực hiện.

Theo nhiều chuyên gia, ở Việt Nam, hộ kinh doanh cá thể vẫn chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế nhưng lại hạn chế về khả năng mở rộng và mức độ tham gia vào chuỗi giá trị hiện đại. Do vậy, việc thúc đẩy mô hình “doanh nghiệp một người” được kỳ vọng sẽ tạo ra một hình thức kinh doanh mới, minh bạch và linh hoạt hơn so với hộ kinh doanh.

Theo Thứ trưởng Bộ KH-CN Hoàng Minh, mô hình “doanh nghiệp một người” có thể xem là minh chứng sinh động cho phong trào toàn dân khởi nghiệp trong điều kiện mới. Công nghệ và nền tảng số hiện nay cho phép một cá nhân có thể đăng ký doanh nghiệp, tự quản lý chi phí, thực hiện nghĩa vụ thuế và vận hành hoạt động kinh doanh thông qua các ứng dụng. Đây cũng là một trong những “trụ cột” để tạo thêm động lực tăng trưởng cho nền kinh tế số.

Bổ sung quy định giúp “doanh nghiệp một người” vận hành thuận lợi nhất

Theo ông Phạm Đức Nghiệm, Phó Cục trưởng Cục Khởi nghiệp và Doanh nghiệp công nghệ, Bộ KH-CN, một nền kinh tế năng động thường đạt tỷ lệ khoảng 30 người dân/doanh nghiệp; nếu trên 60 người/doanh nghiệp, nguy cơ thiếu việc làm sẽ gia tăng. Việt Nam hiện nay ở mức hơn 100 người dân/doanh nghiệp, nên việc phát triển mô hình “doanh nghiệp một người” được kỳ vọng giúp gia tăng số lượng doanh nghiệp, tạo thêm cơ hội việc làm và khai thác hiệu quả năng lực sáng tạo của từng cá nhân trong nền kinh tế số…

Bộ KH-CN đang phối hợp chặt chẽ với các đơn vị của Bộ Tài chính để xây dựng đề án hỗ trợ, đơn giản hóa tối đa các quy định về thuế và báo cáo tài chính nhằm giúp “doanh nghiệp một người” vận hành thuận lợi nhất. Cơ quan này cũng đang hợp tác với Hà Nội, TPHCM và Đà Nẵng để xây dựng các mô hình thí điểm trước khi nhân rộng ra toàn quốc.

Trong khi đó, PGS-TS Nguyễn Văn Minh, Viện trưởng Viện Đào tạo và Tư vấn doanh nghiệp, Trường Đại học Ngoại thương, nhận định, cuộc cách mạng công nghệ, nhất là công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang bùng nổ mạnh mẽ và tạo ra những thay đổi lớn từ sản phẩm, dịch vụ, cách triển khai thị trường, đến mô hình kinh doanh. Thế giới đã nói đến những câu chuyện “doanh nghiệp tỷ đô một người”, tức là chỉ cần một người làm, phần còn lại được tự động hóa, robot hóa, do AI điều hành.

Nếu doanh nghiệp trong nước chậm thay đổi, bám quá chắc vào hoạt động kiểu truyền thống sẽ khó tránh khỏi nguy cơ bị đào thải. Thực tế, hiện nay tại Việt Nam đã xuất hiện ngày càng nhiều cá nhân hoạt động độc lập trong các lĩnh vực như tư vấn, thiết kế, công nghệ… theo mô hình tương tự “doanh nghiệp một người”. Việc phát triển mô hình “doanh nghiệp một người” không chỉ giúp hợp pháp hóa hoạt động kinh doanh, mà còn mở ra một thế hệ doanh nhân mới linh hoạt, sáng tạo và nhanh chóng làm chủ công nghệ mới.

Doanh nghiệp một người (solopreneur hay One-Person Company – OPC) là mô hình doanh nghiệp do một cá nhân điều hành, tận dụng các công nghệ tự động hóa để đảm nhiệm những công việc vốn trước đây cần đến cả một đội ngũ. Trên thực tế, khái niệm này cũng được hiểu rộng hơn, bao gồm cả những doanh nghiệp siêu nhỏ với hai đến ba người cùng vận hành.

Tại Trung Quốc, trong vài năm trở lại đây, mô hình OPC đang phát triển nhanh chóng nhờ được thúc đẩy bởi sự tiến bộ của các mô hình AI cùng chính sách hỗ trợ tích cực từ chính quyền địa phương như cung cấp văn phòng miễn phí, cho đến các gói tín dụng riêng dành cho những doanh nghiệp theo mô hình này.