10:07 - 08/02/2025

Lễ hội ‘cho đi và chia sẻ’

Từ năm 2023, sau 17 năm tổ chức, La Guelaguetza trở thành lễ hội thường niên tại Poughkeepsie, thủ phủ thứ II bang New York, Hoa Kỳ.

Công viên Waryas trên bờ sông Hudson trở thành điểm hội tụ tôn vinh văn hóa La Guelaguetza.

Grupo Folklórico de Poughkeepsie (GFP) đã theo đuổi việc tổ chức lễ hội La Guelaguetza tại Poughkeepsie với ý nghĩa chia sẻ từ 8 vùng của Oaxaca, Mexico tới những người tham gia lễ hội (có biệt danh “Oaxakeepsie”). Những người Việt cùng chung sống ở thung lũng Hudson cũng rủ nhau đền lễ hội này.

Bắt đầu bằng cuộc diễu hành tôn vinh Nữ thần Centeotl (bắp), các vũ công dẫn đầu, theo sau là các nhóm đại diện thuộc 8 vùng khác nhau của Oaxaca mặc trang phục truyền thống đầy màu sắc, thể hiện sức sáng tạo dân gian và tích xưa thời Maya. Dẫn chương trình Oaxacan Jennifer Hernández Bernabé nói rõ tính chất và ý nghĩa từng nội dung của Lễ hội.

Tại Mexico, Guelaguetza (còn gọi là “thứ Hai trên Đồi”, đoàn người diễu hành thuộc đủ mọi lứa tuổi, đeo mặt nạ, gắn các bông hoa, trên đầu kết những trái khóm một cách khéo léo, mặc những bộ trang phục làm thủ công rất Mễ thể hiện kiểu cách của nhiều thế hệ nối nhau – đi từ Quảng trường chính Santo Domingo về nhà hát Auditorio Guelaguetza trên đồi Cerro del Fortín – theo nhịp trống và các nhạc cụ truyền thống…

Những dấu ấn hàng thủ công và thực phẩm truyền thống Mexico.

Mọi hoạt động diễn ra đúng ý nghĩa (thổ ngữ Zapotec) cho đi và chia sẻ, không cần thiết phải nhận lại, nếp văn hóa từ xa xưa ở Oaxaca, thành phố thủ phủ lớn nhất bang cùng tên, nằm ở phía nam Mexico. Dấu ấn đầu tiên là các lễ vật gồm hoa trái chia sẻ miễn phí với người tham gia trong suốt thời gian lễ hội. Các buổi khiêu vũ trong tiếng nhạc sống, người dẫn chương trình thổi bùng không khí nồng nhiệt với tên tuổi những ban nhạc, ca sĩ: Bibyana Corona, Maricela Aguilar, Araceli Mendoza, Claudia Montes và Alberto Ojeda, Nhóm Costa Oaxaca từ Freehold, New Jersey, Zaadxil danza de los zancudos de Zaachila, La Envidia Norteño Banda NY và DJ Apache của Eugenio Santiago, Banda Azul de Oaxaca đã chơi nhạc sống cho từng điệu nhảy đặc sắc.

GFP hợp tác với Arts Mid-Hudson và Dutchess County Tourism đưa những người nổi tiếng từ Mexico sang Hudson, tập hợp người đam mê âm nhạc và khiêu vũ truyền thống tại Poughkeepsie biến công viên Waryas trên bờ sông Hudson thành thỏi nam châm văn hóa. Khác với một Mexico quá phức tạp với ma túy, tội phạm… ở đây người ta nói về giữ gìn các nền văn hóa và truyền thống của Oaxaca kết nối với các nền văn hóa đa dạng của Thung lũng Hudson. Santos nói rằng đây là cơ hội để dành thời gian cho bạn bè và hàng xóm bất kể chủng tộc, màu da, ngôn ngữ, bản dạng giới tính hay quốc tịch.

Dấu ấn nền văn minh lưu giữ trong lịch Maya.

Mọi thứ diễn ra ở Poughkeepsie, được công nhận từ năm 1854. Vào thế kỷ 17 người Hà Lan đã định cư đầu tiên ở đây, sau đó nhiều sắc tộc khác nhau cùng chung sống. Năm 2020, dân số Poughkeepsie chưa tới 100.000, nhưng màu sắc văn hóa, lễ hội đa dạng. Văn hóa Oaxaca lan tỏa tới trường học, công sở, công viên… Họ tự hào khi nói về văn hóa 8 vùng của Oaxaca khiến người ta thèm tới Mexico chứ không chỉ tận hưởng lễ hội ở Hudson.

Ở Cancun một tuần, nghe người dân bản địa giải thích lễ hội La Guelaguetza và những hoạt động tôn vinh Đức Mẹ, sau đó là chuỗi ca nhạc dân gian theo các sắc thái văn hóa bản địa Aoxaca. Xem nhạc kịch tái hiện lịch sử, văn hóa, tập tục… ngỡ ngàng, hứng thú với những khám phá thú vị về vùng đất của nền văn minh Maya mà họ còn giữ được. Hai giờ xem biểu diễn nhạc kịch, ai nấy ngồi êm ru. Từ đầu tới cuối không thấy ai bỏ đi.

Ra đường, vào các nhà hàng trong vùng, ai nấy giao tiếp thân thiện, ân cần, chia sẻ nhẹ nhàng. Không nghe ai nói “Cho đi – Chia sẻ”, tôi được cái gì?”. Những du khách trẻ người Việt đi cùng đoàn từ Mỹ sang Cancun, có đứa sinh ở Việt Nam nay đã lớn, đi làm, hỏi: Tại sao Việt Nam không cố gắng tổ chức ngày hội như vậy tại Mỹ?

Những đứa sinh ra tại Mỹ thì… nếu Việt Nam không làm được thì khám phá văn hóa thế giới chứ ở Brooklyn cũng chỉ có chỗ bán bánh mì, thêm chỗ bán chả giò chiên – giống như mình chen vô chứ không đủ sức tự tổ chức nổi gian hàng. Chung quanh bán hàng Tàu… Những đứa trẻ sinh ra, lớn lên ở đây khó biết được món ngon xứ mình gồm những gì.

Bọn trẻ nhà tôi từ New York qua Cali dự một ngày hội trở về kể lại: Đi 5 tiếng đồng hồ cũng chỉ tìm thấy đồ ăn. Việt Nam chỉ biết làm chợ đồ ăn chứ không thể làm gì để tôn vinh văn hóa như La Guelaguetza?

Là người xa xứ, tôi biết hỏi ai, có thể nói khác được không?