Kinh tế thế giới 2026 tiếp tục chậm lại

IMF nhận định Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng vững chắc, song sẽ chịu tác động lan tỏa từ suy giảm thương mại toàn cầu và chính sách thuế của Mỹ.

OECD dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2025, 2026 và 2027 lần lượt ở mức 3,2%; 2,9% và 3,1% so với mức tăng trưởng 3,3% của năm 2024.

Các nền kinh tế lớn trái chiều

GDP quý I/2025 của Mỹ âm 0,6% vì nhập khẩu tăng 27% nhằm tránh thuế quan. Sang quý II, GDP tăng lên 3,8% khi nhập khẩu giảm 30% sau khi thuế quan có hiệu lực. GDP quý 3/2025 tiếp tục tăng lên 4,3%.

Trong khi đó, chính sách thuế quan của ông Trump là nguyên nhân chính khiến lạm phát tăng từ 2,1% lên 3% trong tháng 11/2025. Lạm phát tăng khiến FED phải duy trì lãi suất 4,75%/năm trong năm 2025. Ngoài ra, lạm phát cao đã khiến tỷ lệ thất nghiệp tháng 11/2025 tăng lên tới 4,6% – mức cao nhất kể từ năm 2022. OECD dự báo tăng trưởng kinh tế năm 2025 và 2026 của Mỹ lần lượt ở mức 1,8% và 1,5%, giảm so với 2,8% năm 2024.

Trung Quốc vẫn phải đối đầu với chính sách thuế quan cao 67% của Mỹ. Mặt khác, sự sụp đổ của khu vực bất động sản gây nhiều hậu quả. Khu vực ngân hàng gặp khó với nợ xấu không nhỏ; nợ chính quyền địa phương tăng cao; thu nhập dân cư giảm mạnh, dẫn đến tiêu dùng giảm và chìm trong giảm phát với mức lạm phát âm 0,2% năm 2025.

Tuy nhiên, nhờ nỗ lực đa dạng hóa xuất khẩu nên xuất khẩu của Trung Quốc tính đến hết tháng 11/2025 vẫn tăng 6,1% dù giảm 30% xuất khẩu sang Mỹ. Điều này giúp thăng dư thương mại lầu đầu tiên vượt 1 nghìn tỷ USD. Đây là yếu tố giúp nước này vẫn đạt tốc độ tăng trưởng GDP cả năm 2025 dự báo ở mức 5%; năm 2026 và 2027 lần lượt ở mức 4,4% và 4,3%.

Liên minh châu Âu (EU) vẫn chống chịu đáng kinh ngạc khi tốc độ tăng trưởng GDP cả năm 2025 được dự báo đạt 1,4% so với 0,9% năm 2024. Năm 2026 và 2027, khu vực này được dự báo tăng trưởng GDP lần lượt 1,4% và 1,5%. Kinh tế EU vẫn tích cực dù phải liên tục chống chọi với các áp lực lớn từ chiến sự Nga- Ukraine, thuế quan cao của Mỹ và sự lệ thuộc vào thị trường Trung Quốc.

Trong khi đó, Nhật lấy lại “phong độ” khi tăng trưởng GDP năm 2025, 2026 và 2027 được OECD dự báo lần lượt là 1,3%; 0,9% và 0,9% so với mức 0,1% trong năm 2024. Điều này cho thấy dường như các chính sách lãi suất thấp, kích thích kinh tế từ thời các thủ tướng tiền nhiệm dần phát huy tác dụng.

Còn các nền kinh tế mới nổi được dự báo tăng trưởng năm 2025 và 2025 lần lượt ở mức 4,2% và 4,0%, sụt giảm nhẹ so với mức 4,3% trong năm 2024.

Hai rủi ro cần lưu ý

Có hai rủi ro mà Việt Nam nói riêng và các quốc gia trên thế giới nói chung cần lưu ý trong năm 2026.

Thứ nhất, như đề cập ở trên, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ năm 2025 giảm tới khoảng 30%, đồng thời tiêu thụ nội địa cũng giảm, nhưng Trung Quốc lần đầu tiên lại có thặng dư thương mại vượt 1 nghìn tỷ USD. Vậy hàng xuất của Trung Quốc đã đi đâu? Câu trả lời rất đơn giản là sang phần còn lại của thế giới. Vấn đề đáng quan ngại hơn trong chiều hướng này là chúng được bán siêu rẻ.

Năm 2025, tổng số xe xuất khẩu của Trung Quốc tăng lên tới gần 7 triệu xe. Trong đó, 2/3 là xe chạy xăng, chứ không phải là xe điện như người ta tưởng. Những xe này đang được sản xuất từ những nhà máy đã hết khấu hao, được bán siêu rẻ, chỉ cần hòa vốn để duy trì việc làm.

Đối với xe chạy điện (EV), BYD đã gây sốc toàn cầu khi hạ giá ở thị trường Thái Lan với mức giảm lên tới 38% trong tháng 11/2025. Tồi tệ hơn, một số lượng không nhỏ xe loại này dù chưa qua sử dụng nhưng lại được bán dưới dạng xe đã qua sử dụng nhằm tránh thuế nhập khẩu cao hơn đối với xe mới.

Thứ hai, năm 2025, thế giới chứng kiến hiện tượng đặc biệt nữa là thị trường chứng khoán lên giá mạnh nhờ khối công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), trong khi triển vọng trong nền kinh tế thực lại không tương ứng.

Đáng lo ngại hơn, để đáp lại sự ủng hộ của giới công nghệ và tài chính, Tổng thống Trump sẽ cho phép họ hoạt động tự do hơn, giảm bớt sự kiểm soát chặt chẽ của luật pháp được thiết lập từ sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008.

Nhiều chuyên gia lo ngại rằng đây là lý do khiến “bong bóng” AI càng to, trong khi khu vực tài chính lại được quản lý lỏng lẻo. Chẳng hạn, các quỹ hưu trí sau khủng hoảng 2008 bị cấm đầu tư vào chứng khoán rủi ro, nhưng Tổng thống Trump lại cho phép. Nếu “bong bóng” AI và thị trường tài chính vỡ, số tiền tiết kiệm cả đời của hàng triệu người lao động Mỹ có thể mất trắng, gây hậu quả kinh tế và xã hội rất nghiêm trọng.

Những hàm ý cho Việt Nam

Những phân tích ở trên cho thấy triển vọng kinh tế toàn cầu 2026 vẫn chưa thể sáng sủa hơn, thậm chí còn có khả năng rủi ro hơn so với năm 2025.

Nền kinh tế Việt Nam phụ thuộc rất nhiều vào bên ngoài nên cần có phản ứng chính sách hợp lý trước tình hình này. Trước hết, Việt Nam cần tỉnh táo đưa ra một chiến lược mang tính phòng thủ nhiều hơn là tấn công. Nghĩa là, các chi tiêu không cần thiết cần phải được loại bỏ; thiết lập kế hoạch hỗ trợ tình trạng thất nghiệp, doanh nghiệp nhỏ và vừa, những người dễ bị tổn thương vì bất ổn cũng như các doanh nghiệp xuất khẩu đa dạng hóa xuất khẩu.

Quan trọng, Việt Nam cần nhanh chóng đạt được thỏa thuận thương mại với Mỹ càng sớm càng tốt, giúp các nhà đầu tư có được kế hoạch rõ ràng và chắc chắn.

Ngoài ra, Việt Nam cần có chính sách kiểm soát và ngăn chặn tình trạng xâm nhập và thôn tính từ hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc nhằm bảo vệ các nhà sản xuất và việc làm trong nước.

Theo TS Bùi Ngọc Sơn*/DĐDN
Ngày đăng: 5/1/2026

———————–

(*) Chuyên gia Kinh tế, Viện Nghiên cứu Chiến lược Kinh tế – IESS.

Ý kiến của bạn về bài viết

Không có chức năng bình luận cho bài viết này