Khoảng trống tín nhiệm khiến HTX khó tiếp cận vốn

Tổng nhu cầu tín dụng gần 83.000 tỷ đồng cho liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ trong Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao. Ảnh: Trung Chánh..

Tổng nhu cầu tín dụng lên đến 83.000 tỷ đồng, không chỉ phục vụ sản xuất, chế biến, tiêu thụ mà còn để khởi động nền tảng số dùng chung – công cụ định danh vùng nguyên liệu, truy xuất dữ liệu MRV, thí điểm bảo hiểm nông nghiệp và tín dụng xanh.

Tuy nhiên, giữa dòng chảy đầy kỳ vọng ấy, “nút thắt” lớn nhất lại nằm ở chính các HTX – nơi vẫn loay hoay với khoảng trống tín nhiệm và hồ sơ tài chính chưa hoàn thiện.

Hồ sơ yếu, dữ liệu mờ – vốn vẫn ngoài tầm tay

Phát biểu tại hội thảo “Ứng dụng số hóa và hỗ trợ tiếp cận tài chính cho Chương trình 1 triệu ha lúa chất lượng cao” tổ chức ngày 15/10/2025 tại Cần Thơ, bà Nguyễn Thị Hoàng Yến, Phó Cục trưởng Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ NN&PTNT), nhìn nhận: “Thách thức lớn nhất hiện nay là năng lực hồ sơ và khoảng trống tín nhiệm của HTX. Nhiều HTX chưa có báo cáo tài chính được kiểm toán, thiếu dữ liệu số hóa, nên khó thuyết phục được tổ chức tín dụng.”

Thực tế, dù nhiều ngân hàng đã thiết kế gói vay riêng cho chuỗi liên kết lúa gạo, nhưng tỷ lệ phê duyệt vẫn rất thấp, đặc biệt với khoản vay đầu tư cơ giới hóa – lĩnh vực được kỳ vọng tạo đột phá cho sản xuất xanh.

Đại diện Ngân hàng Nhà nước, bà Nguyễn Thu Trang, cho biết: “Nguồn vốn tín dụng không thiếu, thậm chí không giới hạn quy mô. Nhưng hồ sơ vay của các HTX yếu, dữ liệu chưa chuẩn hóa, khiến ngân hàng không thể giải ngân như kỳ vọng.”

Theo bà Trang, hệ thống ngân hàng đã có Nghị định 55, cho phép HTX vay đến 5 tỷ đồng không cần tài sản thế chấp, song trong Đề án 1 triệu ha lúa, số hồ sơ đạt chuẩn lại rất ít. Dù các ngân hàng đã đăng ký cho vay khoảng 7.900 tỷ đồng, chỉ 1.600 tỷ đồng trong đó thực sự đủ điều kiện theo Quyết định 2178/QĐ-BNN-KTKH (2024).

Cần “định danh số” cho vùng nguyên liệu và dữ liệu tín dụng

Để tháo gỡ điểm nghẽn, nhiều chuyên gia cho rằng cần chuẩn hóa dữ liệu là bước đi cấp bách. Khi vùng trồng, hợp đồng, nhật ký điện tử, MRV và chỉ số tài chính được số hóa, ngân hàng có thể “đọc – chấm – quyết” khoản vay nhanh hơn, thay thế dần việc yêu cầu thế chấp đất.

Bên cạnh đó, gói tín dụng – bảo hiểm song hành cũng được xem là giải pháp khả thi. Nếu bảo hiểm nông nghiệp được coi như “tấm khiên” giảm rủi ro, lãi suất cho vay cơ giới hóa có thể giảm đáng kể. Song song đó, việc thuê dịch vụ cơ giới hóa thay vì mỗi HTX tự đầu tư máy móc dàn trải sẽ giúp sử dụng vốn hiệu quả hơn.

TS Trần Minh Hải, Phó Hiệu trưởng Trường Chính sách công và Phát triển nông thôn, nhấn mạnh: “Để ngân hàng có thể định danh và giải ngân, UBND các tỉnh cần sớm ban hành quyết định xác định rõ diện tích, hộ dân và HTX đủ tiêu chuẩn trong Đề án. Chỉ khi có cơ sở pháp lý rõ ràng, tổ chức tài chính mới yên tâm cho vay.”

Ông Hải cho biết, nguồn vốn vay 336 triệu USD từ Ngân hàng Thế giới đã được Chính phủ phê duyệt, nhưng phải đến cuối năm 2026 mới giải ngân. Trong đó, 90% vốn dành cho hạ tầng, chỉ 10% cho hoạt động phi công trình, nên từ nay đến thời điểm đó, các địa phương buộc phải tự xoay sở từ nguồn kinh phí sự nghiệp.

Theo TS Hải, muốn triển khai hiệu quả Đề án, hai trụ cột then chốt phải được củng cố: tái cấu trúc HTX và thay đổi cơ chế thế chấp.

HTX phải đủ lớn để vận hành hiệu quả các thiết bị đo phát thải, quản lý nước theo phương pháp ngập khô xen kẽ, và đạt chuẩn kiểm định tài chính theo Luật HTX 2023. Về thế chấp, thay vì phụ thuộc vào giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, ngân hàng cần chấp nhận hợp đồng liên kết và sản phẩm nông nghiệp làm tài sản đảm bảo, gắn liền với hệ thống dữ liệu số minh bạch.

“Chỉ có cơ chế thế chấp linh hoạt này mới giúp HTX và doanh nghiệp cơ giới hóa tiếp cận vốn thành công”, TS Hải khẳng định.

“Đầu bạc” loay hoay với vốn vay

Từ góc nhìn thực tế, ông Trương Hữu Trí, Giám đốc HTX Gò Gòn (Tây Ninh – Long An cũ), chia sẻ: “20 năm qua, HTX gần như không thể vay ngân hàng. Thành viên hầu hết là người lớn tuổi, nhiều người đã vay cá nhân tại Agribank, không còn khả năng bảo lãnh.”

Theo ông Trí, vốn vay nông nghiệp hiện nay chủ yếu dùng cho tiêu dùng (mua xe, đóng học phí…), không tập trung đầu tư sản xuất. Nợ cá nhân tăng, HTX yếu dần. Trong khi đó, đầu tư máy móc cơ giới hóa lại là “canh bạc” với HTX nhỏ lẻ – diện tích ít, khó thu hồi vốn, nhiều nơi phải bán đất trả nợ.

“Cơ giới hóa chỉ có ý nghĩa khi quy mô đủ lớn,” ông nói. HTX Gò Gòn đã chủ động liên kết 8 đơn vị với tổng quy mô 12.000 ha – đủ để vận hành đồng bộ máy gặt, máy xạ cụm, máy vùi đạm. Tuy nhiên, mô hình vẫn “chưa chạy” vì các HTX chưa thống nhất người điều hành.

Ông Trí đề nghị Nhà nước hỗ trợ tổ chức lại thành Liên hiệp HTX hoặc Công ty dịch vụ cơ giới hóa, có cơ chế tín dụng ưu tiên và Nhà nước bảo lãnh một phần vốn vay để ngân hàng yên tâm cho vay.

Ở tầm chính sách, ông Trí kiến nghị Bộ NN&PTNT hoặc NHNN xây dựng cơ chế bảo lãnh vốn vay (1–2 tỷ đồng mỗi HTX) để chia sẻ rủi ro và tạo động lực cho ngân hàng giải ngân. Đồng thời, cần có quy định pháp lý bảo vệ người nông dân, tránh tình trạng bị giải chấp đất vô tội vạ khi rủi ro xảy ra.

Nhìn tổng thể, các chuyên gia đều thống nhất rằng Đề án 1 triệu ha lúa không chỉ là chương trình sản xuất, mà là cuộc tái cấu trúc ngành lúa gạo Việt Nam theo hướng bền vững – giảm 30% giống, thuốc, phân bón, nhưng tăng năng suất và thu nhập nông dân.

Để biến kỳ vọng thành hiện thực, cần một hệ sinh thái nông nghiệp số và tín dụng xanh, nơi HTX, doanh nghiệp và ngân hàng cùng chia sẻ dữ liệu, cùng giảm rủi ro, cùng tạo giá trị. Khi khoảng trống tín nhiệm được lấp đầy bằng minh bạch và công nghệ, cánh đồng lúa chất lượng cao – phát thải thấp của Việt Nam mới thực sự xanh và bền vững.

Ngọc Bích (theo TGHN)
Ngày đăng: 16/10/2025

Ý kiến của bạn về bài viết

Không có chức năng bình luận cho bài viết này