10:40 - 05/02/2025

Hội họa Trường phái đảo ngược của Việt Nam

Giữa tháng 12/2024 tại TP.HCM, một triển lãm khá đặc biệt diễn ra ở Bảo tàng Mỹ thuật thành phố: hai họa sĩ Nguyễn Đại Giang và họa sĩ Dinh Lee đã triển lãm 40 tác phẩm theo trường phái đảo ngược- V.Upsidedownism 2024.

Tranh Dinh Lee.

NGUYỄN ĐẠI GIANG: Tranh đảo ngược cho cả họa sĩ lẫn người xem cùng sáng tạo

Họa sĩ Nguyễn Đại Giang sinh năm 1944 tại Hà Nội, ông là một trong những họa sĩ hiếm hoi của Việt Nam tự tạo ra một trường phái hội họa riêng gọi là: trường phái đảo ngược lần đầu tiên triển lãm giới thiệu ở Mỹ năm 2003. Một số các bài viết ở các tờ báo nghệ thuật nước Mỹ gọi ông là “kẻ đánh đổ truyền thống nghệ thuật phương Tây”. Nhưng ngay sau đó, phát biểu trên một tờ báo ở Mỹ, ông khẳng định: “Tôi không phá vỡ gì cả, tôi chỉ tìm ra một hướng đi mới trong nghệ thuật cho riêng mình” và trong buổi triển lãm mới diễn ra tại Sài Gòn, ông nhắc lại: “Tôi không có tham vọng đánh đổ nghệ thuật của phương Tây, chúng tôi chỉ mang hội họa của Việt Nam đóng góp vào nghệ thuật của thế giới. Tình yêu của tôi với trường phái đảo ngược xuất phát từ cuộc sống. Đây là trường phái đưa ra quan điểm chấp nhận những cái có lý và vô lý giữa đời thường. Cảm hứng vẽ tranh đảo ngược của tôi được thừa kế từ chính những gì mà ông cha ta để lại”.

Nhà văn Nguyễn Ngọc Tư. Tranh: Nguyễn Đại Giang.

Thật vậy, không chỉ tiếp thu nền tảng hội họa của thế giới qua nhiều năm được đào tạo bài bản, ông còn sáng tác dựa trên vốn văn hóa dân gian của Việt Nam. Ông chiêm nghiệm về cuộc đời con người luôn sống với nhiều mặt trong các bối cảnh lịch sử, không gian mà họ bị ném vào hoặc buộc phải chọn lựa không thể không… đảo ngược trong những mỗi cảnh khác nhau, nhằm thích ứng. Đó có lẽ cũng là một đặc tính của người Việt bởi văn hóa hội nhập suốt nhiều ngàn năm.

Sự khiêm tốn của một người họa sĩ sinh ra và lớn lên trong môi trường nghệ thuật bắt nguồn từ sự hiểu biết và tự tin vào thực lực của mình, nhưng bạn ở đâu nếu không phải ở cùng những người đồng điệu – để hiểu mình cũng cần biết người. Trả lời câu hỏi của tôi: “Ông đã tạo ra trường phái đảo ngược rồi, ông có mong muốn tiếp tục khám phá đến các chiều kích khác của không gian vô hạn này mà con người đang dùng công nghệ để đi sâu và rộng hơn nữa hay không”?, ông trả lời: “Tranh đảo ngược cho cả họa sĩ lẫn người xem đều cùng sáng tạo”. Và tất nhiên, sự sáng tạo chính là điểm vô cực của không gian. Và may mắn thay, tự ý thức về mình, biết rõ mình chính là để cho dù mình chỉ là một chấm nhỏ trong vũ trụ bao la, thì ở chiều kích nào ta cũng là một con người chứ không phải là một cái máy tạo bởi công nghệ.

Ở tuổi 82, tôi hỏi ông về “lao động”, ông nói “Tôi vẫn vẽ hàng ngày và sẽ tiếp tục vẽ để chuẩn bị cho triển lãm vào tháng 8/2025 ở Hà Nội”. Quả là một con người tận hiến đến cùng cho nghệ thuật.

Hoa. Tranh: Nguyễn Đại Giang.

DINH LEE: Kế thừa trường phái đảo ngược

Thuộc thế hệ 8X, khẳng định mình là học trò có thể sẽ suốt đời theo trường phái của thầy Nguyễn Đại Giang, họa sĩ Tuấn Định – Dinh Lee chia sẻ: “Tôi bắt gặp bức tranh đảo ngược của họa sĩ Nguyễn Đại Giang tại nhà một người bạn năm 2007, lúc đó tôi đang là sinh viên năm thứ 3 Đại học Mỹ thuật Hà Nội. Tôi ấn tượng ngay và rất tò mò, thích thú và mong muốn được thực hành. Tôi nhận ra đây chính là con đường mà mình muốn đi sau nhiều năm loay hoay tìm kiếm và từ đó tôi không còn suy nghĩ đến bất kỳ trường phái nào nữa. Tôi lên mạng tìm các tác phẩm của ông, và đi tìm ông. May mắn là sau đó ông đã trả lời email của tôi”.

Đã 14 năm theo đuổi con đường Upside-down, tuy chưa thực sự tạo ra một tiếng vang lớn hoặc đột phá, nhưng Dinh Lee cũng vẫn kiên trì theo đuổi, và phải nói rằng, những tác phẩm mới nhất anh trưng bày trong triển lãm chung với thầy của mình lần này đã thật sự vượt lên. “Cốt lõi của V.Upsidedownism là gì?”, tôi hỏi. – “Là luôn phải nhìn ngắm lại hình dáng của chính mình và bên trong của mình, nhìn thật kỹ để tự khám phá bản thân mình, và để bao dung với mình”, Dinh Lee trả lời.

Tranh Dinh Lee.

Rõ ràng khi thấy mình rõ nhất thì mới hiểu người khác hơn. Nhưng làm thế nào để thấy mình rõ? – Là nhìn ra mọi khía cạnh của một vấn đề, một khuôn mặt, thậm chí là có thể đi vào chiều sâu của một không gian rất nhỏ bé vẫn đang tồn tại đúng là nó để rồi không chấp vào hình tướng nữa.

Họa sĩ Dinh Lee nhận định, thật ra trường phái đảo ngược của Nguyễn Đại Giang chính là rất gần với việc trở về bản tính chân thật của sự vật. “Có lần thầy Giang kể chuyện thầy được mời sang một ngôi chùa ở Texas để vẽ tranh cho chùa. Hôm sau, một cô làm công quả lâu năm ở chùa đến dọn dẹp như ngày thường. Cô nhìn thấy bức tranh thì hoảng hốt chạy vào hỏi: “Sư phụ, sao bức tranh ngoài kia ai vẽ gì mà… kỳ quái quá, mắt mũi lộn tùng phèo”. Sư thầy cười lớn rồi nói: “Làm việc công quả cô rất giỏi, rất chỉn chu, nhưng con đường tu đạo của cô thì còn chấp lắm. Ngày nào cô cũng đọc bát nhã sắc không mà sao cô lại chấp ngay vào hình tướng để mà phán xét”. Cô ấy nghe xong thì giật mình. Tôi nghe xong cũng giật mình, từ đó tôi nhận ra, dù hai thầy trò làm việc với nhau trong những khoảng thời gian rất ngắn ngủi vì xa cách địa lý, nhưng tôi học được ở thầy tư tưởng và triết lý của V.Upsidedownism. Tôi cho rằng tôi đi theo con đường này không chỉ vì tôi có thể sáng tạo, mà chính là để có thể thấy-biết-rõ mình.

Hai thầy trò Nguyễn Đại Giang – Dinh Lee.

Dinh Lee khẳng định anh sẽ tiếp tục đi theo con đường này vì dù rất nhiều năm theo đuổi nhưng anh vẫn dành thời gian để vẽ không nhiều vì mưu sinh, chính vì vậy, lần triển lãm cùng thầy sẽ là động lực rất lớn để anh tiếp tục làm mới mình, làm mới V.Upsidedownism. “Con đường nghệ thuật không bao giờ hết chông gai, kể cả thành công rồi vẫn còn những chông gai mới mà anh phải vượt qua, đó chính là sự hấp dẫn của nghệ thuật dành cho những tâm hồn thích phiêu lưu. Có một điều mà tôi muốn nói thêm là muốn có thành công thì anh phải lao động cật lực bất kể là ngành nghề nào chứ không thể khơi khơi mà có sự nghiệp được. Đôi khi anh sẽ cảm thấy cô đơn vì khi anh không vẽ được anh sẽ không có ai để trò chuyện cùng anh cả dù lúc nào anh cũng phải nghĩ đến nó”, Dinh Lee nói.

Triển lãm Đảo ngược Nguyễn Đại Giang và Dinh Lee tháng 12/2024 tại TP.HCM là triển lãm hai thầy trò duy nhất vẫn còn đang cùng sống ở một thời đại mới trong lịch sử hội họa Việt Nam.