Hệ sinh thái cuộc sống mới: bền vững bắt đầu từ cộng đồng

Bà Lê Thanh Trúc. Ảnh: Quốc Bảo.

Đến nay, sau hơn 20 năm, từ một xưởng sản xuất rượu nhỏ trên đất đi thuê, đã có một hệ sinh thái hình thành với Rượu Phú Lễ vừa duy trì kỹ thuật chưng cất truyền thống hơn 190 năm, vừa áp dụng công nghệ hiện đại, đồng thời bảo tồn di sản văn hóa như hát Sắc bùa Phú Lễ. VinaEcolife phát triển du lịch học tập gắn với văn hóa – sinh thái, tạo nguồn thu cho cư dân và quảng bá hình ảnh Ba Tri. Biz Educo giữ vai trò bồi dưỡng năng lực cộng đồng thông qua các chương trình hướng nghiệp, học bổng và giáo dục cảm xúc – xã hội. HTX Lạc Địa là nền tảng nông nghiệp xanh với các mô hình lúa phát thải thấp, vườn dừa đa lợi ích, nông nghiệp tuần hoàn và hoạt động giáo dục – du lịch cộng đồng. Mô hình này, được xây dựng dựa trên triết lý “bền vững bắt đầu từ cộng đồng”, với ba trụ cột: kinh tế (tạo việc làm, nâng giá trị nông sản, phát triển thương hiệu địa phương), xã hội (giáo dục, giữ gìn sinh kế, củng cố cộng đồng) và môi trường (thuận thiên, tuần hoàn, bảo tồn di sản tự nhiên), trong đó môi trường được xem là “chân đế” của toàn bộ cấu trúc.

Cuộc trò chuyện dưới đây với chị Lê Thanh Trúc sẽ cho thấy câu chuyện về một doanh nghiệp rượu truyền thống, bản địa đã thực hành ESG (viết tắt của Environmental – Social – Governance, tức Môi trường – Xã hội – Quản trị, bộ tiêu chí được dùng để đánh giá mức độ phát triển bền vững và trách nhiệm của một doanh nghiệp) “một cách tự nhiên” và thiết thực như thế nào.

Trùng trùng duyên khởi

– Cơ duyên nào đã đưa anh chị đến với làng nghề rượu truyền thống, khi trước đó cả hai đều không xuất thân từ ngành này?

– Tôi và ông xã sinh ra, lớn lên bên huyện Mỏ Cày (Bến Tre cũ), một cù lao bên kia sông, Cù lao Minh. Bên này là Cù lao Bảo, trước đây tôi hoàn toàn không biết gì về nơi này. Sau đó, chúng tôi đi học, lên Sài Gòn học. Tôi học đại học sư phạm, khoa ngoại ngữ và ở trên đó đi dạy được 3 năm. Chồng tôi học luật, nhưng không đi theo nghề luật mà theo nghề kinh doanh. Năm 2004 tôi sinh em bé nên phải tạm nghỉ dạy. Nhà tôi ở thành phố Bến Tre là cách đây 1 giờ đồng hồ (khoảng 40km). Cuối tuần, chồng tôi từ Sài Gòn về mới chở đi chơi. Một lần chúng tôi đi viếng mộ cụ đồ Chiểu, có một anh ở báo Đồng Khởi nói: “trong đây có làng rượu hay nữa”. Chúng tôi vô chơi rồi thì thấy thích ngay. Như vậy cái đó là nghiệp bắt đầu khởi duyên.

Anh Thuy (chồng chị Trúc) khi đó mới nói: “Thôi vậy để làm”. Tư duy của anh khi ấy rất đơn giản, “phi thương bất phú”. Chúng tôi cũng không có nghĩ ngợi nhiều về giá trị, chỉ là muốn làm để có công việc. Giống như là tự thân lập nghiệp. Nhưng rõ ràng là cái duyên nó khởi lên từ việc anh ấy thấy thích. Anh thấy một làng nghề với những người dân làm rất chân phương, với sản phẩm rượu thô mộc.

Nhưng dù sao thì ở đây đúng là có cái gì đó không giải thích được về cái duyên khởi đến với nghề làm rượu của chúng tôi. Câu chuyện chỉ là tình cờ chúng tôi đi ngang qua làng mà thấy yêu thích, mà thấy quý mà bắt tay vào đầu tư, vào làm. Bắt tay vào làm thì mới biết gian khó, bởi vì lúc đó rượu chưa có thị trường. Bà con thì muốn rập lò hết. Nhưng chúng tôi tiếc vì nó là cái thật. Rượu nấu hoàn toàn bằng bếp, bằng tấm lòng như vậy bỏ đi thì thật tiếc. Chúng tôi thực lòng muốn mang một thức uống đàng hoàng, ngon lành đến những người thưởng thức.

Mặt khác, tôi có niềm tin rằng khi mà mình làm thiệt thì mình cũng sẽ được người tiêu dùng đón nhận. Nhưng là đón nhận theo cách văn minh. Uống rượu để thưởng thức cái hay, cái đẹp của sản vật địa phương, của làng nghề truyền thống, chứ không phải uống để giải sầu, rồi sinh chuyện.

Không chỉ làm ra rượu hay bán rượu, tôi còn muốn thay đổi nhận thức tiêu dùng. Đó là lý do thôi thúc tôi làm sao có thể nâng nhận thức cộng đồng lên. Từ đó tôi mới mở ra những chương trình về giáo dục cộng đồng. Trên hành trình phát triển đội ngũ, tôi muốn có đội ngũ có tay nghề, có nhận thức tốt để làm việc. Không có cách nào khác, phải đào tạo và đào tạo luôn cho làng nghề. Tôi nghĩ rằng để người ta yên tâm làm thì gia đình, người thương, người thân của họ cũng phải yên tâm. Cho nên chúng tôi mới có những chương trình về tâm lý, về chăm sóc, sức khỏe chung. Chúng tôi có ngày hội gia đình, gìn giữ những câu chuyện về chăm sóc thân tâm trí trong cộng đồng.

Nhưng tôi cũng không phải đi tìm đâu xa, tất cả đều dựa trên nền tảng của vùng đất này. Đây có thể xem là vùng cuối trời, cuối đất rồi. Một mặt giáp biển, một mặt được bao bọc bởi cây mắm, cây đước, rồi lại có ruộng lúa, vườn dừa. Thiên nhiên là vậy, con người thì có hát Sắc bùa, có thơ Vân Tiên. Người dân có truyền thống nói thơ Vân Tiên để nuôi dưỡng đời sống tinh thần, giữ nếp nhà, giữ nếp thảo ngay của người miền Tây. Tất cả chất liệu đã sẵn có đó, nhưng trong tiến trình cuộc sống hiện đại nó có thể bị làm cho mờ nhạt, mai một đi, thì nay mình tìm cách vực nó dậy. Chọn lọc, sắp xếp làm sao cho mọi chất liệu sẵn có của ông bà, của vùng đất này nó khoa học hơn, bài bản hơn đặng tái sinh nó trên cái cốt nền sẵn có đó.

Mọi sự đến một cách tự nhiên như thế, cho đến một ngày nghe giới thiệu về ESG, về các chiến lược quản trị mới, tôi mới vỡ lẽ ra rằng từ lâu mình đã thực hành ESG rồi, chẳng qua “chưa nói theo ngôn ngữ quốc tế”. Bây giờ chúng tôi sẽ học để nói theo ngôn ngữ quốc tế. Như vậy thì gói lại một chữ cũng là do duyên khởi.

Đội hát Sắc bùa gồm bốn thành viên là bốn nhân viên của VinaEcolife. Ảnh: Quốc Bảo.

– Thật bất ngờ khi chị nói rằng chị không phải người quê ở đây (Ba Tri), bởi vì khi đến quan sát, lắng nghe và tận mắt nhìn những gì anh chị đang làm thì bản thân tôi nghĩ rằng anh chị hẳn phải là người ở đây, phải yêu vùng đất này ghê gớm lắm mới làm được tất cả những điều như vậy. Từ khi nào chị bắt đầu cảm thấy yêu vùng đất này, muốn gắn bó và làm cho nó tốt đẹp lên?

– Có thể do tôi may mắn. Trong nhà tôi hồi xưa ông bà treo năm chữ “Nhân – Lễ – Nghĩa – Trí – Tín”. Tôi hiểu làm người sống trong trời đất phải đúng phận của mình là sống cho đàng hoàng, ngay thẳng. Khi đã sống đàng hoàng, ngay thẳng thì sống ở đâu cũng vậy. Rồi ông bà lại có câu rất hay “Tứ hải giai huynh đệ”. Bốn bể đều là anh em! Vậy thì tôi tới đây cũng như nhà của mình thôi. Vấn đề là mình sống cho đàng hoàng, cho ngay thẳng thì ở đâu cũng là nhà, ở đâu cũng là anh em, không phân biệt có phải nơi mình sinh ra hay không. Tôi chưa bao giờ đặt nặng cái đó. Trong việc kế thừa và phát triển công ty cũng vậy. Các bạn hiện đang kế thừa công việc trong công ty đều không phải người thân thuộc. Tôi không từ chối người thân thuộc, nếu có thì càng hay, nhưng tinh thần của tôi là chọn người phù hợp với công việc. Việc chọn người, người chọn việc theo năng lực, theo thái độ. Bạn là người yêu thích, có đam mê, có năng lực phù hợp, có tinh thần học hỏi nâng cao kiến thức, thì bạn sẽ làm được công việc cũng như công việc sẽ đón nhận bạn. Tôi cho rằng câu chuyện kế thừa và phát triển bền vững đến từ sự phù hợp chứ không nhất định phải là quê ở đây hay là người thân, người thương, người ruột thịt trong nhà.

“Đặt tư duy thay đổi làng nghề thì sẽ không làm nổi”

– Như nhận xét của chị Đinh Thị Hạnh Tâm (người sáng lập Vfarm và thương hiệu Coboté), anh chị chọn phối hợp với cả bà con để giữ làng nấu rượu là đã chọn công việc cực kỳ khó. Anh chị hoàn toàn có thể làm theo cách dễ dàng hơn, “nhẹ việc” hơn là tự sản xuất. Hỏi thật, có khi nào chị cảm thấy nản không?

– Hồi nhỏ khi ngụp lặn trong kho sách của tiệm sách gia đình (ba chị Trúc kinh doanh tiệm sách) tôi có đọc được một câu của một triết gia nói rằng: “Những khó khăn, thử thách trong đời là điều may mắn”. Khi đó tôi còn nhỏ, tôi không hiểu lắm, nhưng nó cứ thấm vào trong tôi. Hay có câu của Dale Carnegie được cụ Nguyễn Hiến Lê dịch lại là “không than phiền, không oán trách, không chỉ trích”. Nên tôi xem những khó khăn, thử thách là cách ông trời ông “nắn gân” mình thôi.

Nói riêng, đối với làng nghề, nếu đặt tư duy thay đổi làng nghề thì mình sẽ không làm nổi. Nhưng nếu mình đặt tư duy là mình đón nhận làng nghề, đồng hành cùng công ty thì sức mạnh hai bên sẽ cộng hợp với nhau. Bà con có văn hóa của nhà, văn hóa của làng nghề, mình có văn hóa của tổ chức. Văn hóa của tổ chức mình cũng là văn hóa của những cá nhân trong tổ chức thì đâu là những điểm chung? Do đó, để cộng tác thì nhiệm vụ đầu tiên của tôi là tìm điểm chung.

Ông Hạ Chí Huỳnh, 59 tuổi, một hộ có truyền thống ba đời nấu rượu và cũng là một trong những hộ nấu rượu đầu tiên ở Phú Lễ hợp tác với công ty. Ảnh: NĐK.

– Từ đầu đến giờ thì tôi thấy là chị rất ít muốn nói về câu chuyện tài chính, nhưng rõ ràng để làm nên cả một hệ sinh thái như “Hệ sinh thái doanh nghiệp cuộc sống mới” này cần phải có một nền tảng tài chính vững vàng?

– Ngay từ đầu, vốn liếng chủ yếu đến từ ba mẹ, anh em trong gia đình. Vốn cá nhân rất ít, nên ai cho được bao nhiêu, mượn được bao nhiêu thì gom lại bấy nhiêu để làm. Những ngày đầu, chúng tôi thuê một mảnh đất cách vị trí hiện nay khoảng 100 mét, dựng một nhà xưởng nhỏ chỉ hơn 200m². Mục tiêu khi đó rất rõ ràng: làm sao bán được rượu để có dòng tiền tái đầu tư.

Khởi nghiệp là vậy, phải “khéo co thì ấm”, lấy sức mình làm vốn, chấp nhận không lương. Tôi luôn nghĩ mình sống sót được là nhờ trời thương, nhưng quan trọng hơn là vì mình làm đồ thật. Tôi đi Đồng Tháp, Cần Thơ, mang rượu theo, mời bạn bè, người quen, rồi cả chủ quán cùng vợ chồng họ uống thử. Người chủ quán thấy mình dám uống thì tin đó là rượu thật, rượu sạch, rồi nhận bán thử. Từ đó, người này giới thiệu người kia, mạng lưới phân phối hình thành rất tự nhiên trên nền tảng của sự tin cậy.

Chúng tôi giữ cái lõi là rượu nấu theo nếp nhà, theo tinh hoa làng nghề, nhưng đồng thời học tư duy quản trị hiện đại.

Lạc địa là sự tiếp nối

– Xin hỏi kỹ hơn về HTX Lạc Địa, Lạc Địa có phải là hướng phát triển, khép kín vòng hệ sinh thái công ty?

– “Lạc Địa” đối với tôi không chỉ là một khái niệm hay một địa danh, mà là sự tiếp nối của một câu chuyện dài hơn về con người và đất mẹ. Tôi luôn quan niệm rằng mọi thứ đều mọc lên từ đất. Vì vậy, muốn đi đường dài thì trước hết, đất phải tốt. Và để đất tốt, con người phải hiểu đất, nương tựa vào đất mẹ, sống hài hòa và có trách nhiệm với những gì mình đang sử dụng.

Tên gọi “Lạc Địa” mang nhiều tầng nghĩa. Ở một góc nhìn dân gian, đó là vùng đất từng được gọi là bưng Lạc Địa – nơi rừng nguyên sinh rậm rạp, trâm bầu che phủ, từng là chốn trú quân. Ai lạc bước vào đó, nếu không tinh ý, chỉ còn cách men theo dấu chân trâu bò để tìm lối ra. Bởi vậy, “lạc” vừa là đi lạc, vừa là tên của vùng đất. Nhưng tra theo điển Hán Việt, “lạc địa” lại mang ý nghĩa rất đẹp: vùng đất an lạc, an lành, hạnh phúc. Với tôi, tinh thần ấy vượt ra khỏi không gian địa lý. Ai cũng mong một cuộc sống yên bình, hạnh phúc và bền vững. “Tự lạc địa” chính là tự tìm về sự an lành đó, trước hết trong chính nội tâm mình.

Nguyễn Kiên thực hiện (theo TGHN)
Ngày đăng: 23/2/2026

Ý kiến của bạn về bài viết

Không có chức năng bình luận cho bài viết này