Đậu Anh Tuấn: Động lực cải cách từ khu vực tư

Cần áp dụng mạnh mẽ tư duy quản trị của khu vực tư nhân vào khu vực công. Trong ảnh: Phân xưởng điện tại Nhà máy lắp ráp ôtô thuộc Tập đoàn ôtô Trường Hải.

“Bộ máy hành chính của Việt Nam so với các nước trong khu vực được đánh giá là cồng kềnh, chi phí vận hành cao. Tỷ lệ công chức, viên chức đang làm việc và hưởng lương ngân sách nhà nước theo một nghiên cứu công bố gần đây là 30,5/1.000 dân, thuộc loại cao nhất so với các nước trong khu vực. Mặc dù mức lương của công chức, viên chức khá thấp nhưng tỷ trọng chi tiền lương trong tổng chi ngân sách và trong GDP ở Việt Nam hiện nay đang ở mức cao nhất trong khu vực, cao hơn cả Hàn Quốc, Nhật Bản và Ấn Độ” – Báo cáo Chẩn đoán tăng trưởng kinh tế Việt Nam do Ban Kinh tế Trung ương và USAID thực hiện, công bố tháng 4/2017 cho biết.

Đặc điểm điển hình

Bộ máy hành chính của Việt Nam hiện nay theo quan sát có những đặc điểm điển hình như:

Thứ nhất, Theo hệ thống dọc thì vận hành tương đối ổn nhưng phối hợp ngang giữa các bộ ngành, giữa các cơ quan cùng cấp thì rất yếu, rất rời rạc. Có lẽ một phần nguyên nhân là các văn bản liên quan đến thủ tục hành chính, tổ chức bộ máy của bộ, ngành nào đó đều do chính bộ, ngành đó chủ trì nên rất khó thoát khỏi sự cục bộ, lợi ích ngành, đẩy phần khó khăn cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế.

Thứ hai, chức năng và vận hành của bộ máy hành chính chưa gắn với nhu cầu thực tiễn, chưa có sự điều phối và rà soát, đánh giá tổng thể đối với quy trình thủ tục hành chính liên ngành.

Theo một nghiên cứu rà soát thực địa của VCCI mấy năm trước, thủ tục đầu tư có các đặc điểm: 1) Quy trình phức tạp; 2) Nhiều đầu mối; 3) Không rõ hoặc mâu thuẫn về thời điểm thực hiện; 4) Trùng lặp hồ sơ; 5) Thời gian giải quyết không tiên liệu được.

Thứ ba, việc phân định chức năng nhiệm vụ giữa các cơ quan nhà nước chưa rõ, còn rất nhiều chồng chéo. Chẳng hạn như trong thủ tục kiểm tra chuyên ngành hiện nay có rất nhiều mặt hàng xuất nhập khẩu thuộc diện quản lý của nhiều cơ quan bộ ngành, khiến cho chi phí, thủ tục và rủi ro xuất nhập khẩu của doanh nghiệp tăng lên gấp 2-3 lần. Thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp cũng như vậy, khá phổ biến tình trạng gần chục cơ quan nhà nước khác nhau cùng vào doanh nghiệp để yêu cầu kiểm tra về thuế…

Thứ tư, hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính kém hiệu quả, chưa xác định được chi phí vận hành tối ưu, hay chưa có được thước đo đánh giá hiệu quả hoạt động của bộ máy. Hiện tại chúng ta chưa mạnh dạn áp dụng cách thức tổ chức bộ máy, đánh giá hiệu quả, giám sát thực thi của tổ chức như khu vực tư nhân đang sử dụng… Lưu ý rằng chúng ta cũng đã có những mô hình thử nghiệm bước đầu trong huy động và sử dụng kinh nghiệm quản lý của tư nhân.

Thứ năm, cùng một hệ thống pháp luật về tổ chức bộ máy, thủ tục hành chính nhưng thực tế triển khai rất “đa dạng”. 63 tỉnh, thành phố là 63 sự khác biệt: khác biệt về tổ chức bộ máy, khác biệt về quy trình thủ tục hành chính, khác biệt cả về kết quả thực hiện… Có tình trạng “loạn sứ quân” trong thực hiện các thủ tục hành chính tại các địa phương. Cùng một doanh nghiệp, cùng một bộ hồ sơ, cùng hệ thống pháp luật điều chỉnh như nhau nhưng tỉnh này đồng ý, tỉnh kia lại từ chối. Điều này tạo ra rất nhiều rủi ro cho doanh nghiệp và nhà đầu tư!

Đưa tư duy quản trị khu vực tư vào khu vực công

Tập trung cải cách thủ tục hành chính là một định hướng rất rõ ràng từ Chính phủ trong những năm gần đây, rất nhiều quyết tâm được thể hiện, chương trình được đưa ra. Một trong những cách thức quan trọng trong quá trình này là tích cực khai thác khu vực kinh tế tư nhân, cần áp dụng các động lực và tiêu chuẩn từ chính khu vực tư vào quá trình cải cách thủ tục hành chính. Một số giải pháp sau cần cân nhắc:

Nhà nước, nhất là các cơ quan bộ, ngành cần phải dứt khoát phải “thoái sức” ra khỏi các lĩnh vực mà các tổ chức bên ngoài, các hiệp hội có thể đảm nhiệm được. Nghị quyết TW số 18 ban hành tháng 10 năm 2017 về tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả vừa rồi đã tạo ra một cơ sở quan trọng.

Khi thực hiện chương trình hỗ trợ doanh nghiệp, không nên và không cần thành lập ra bộ máy mới, ban bệ mới nằm trong các cơ quan nhà nước, vừa cồng kềnh, tốn kém mà lại không hiệu quả. Tại sao nhà nước không tiến hành đấu thầu các gói hoạt động, khuyến khích các đơn vị tư nhân bên ngoài tham gia? Nhà nước chỉ đứng ra đặt các đề bài, xây dựng quy chuẩn và tiến hành đánh giá kết quả thực hiện.

Cần áp dụng mạnh mẽ tư duy quản trị của khu vực tư nhân vào khu vực công, mỗi công chức, viên chức nhà nước cần có những bảng mô tả công việc cụ thể, cần có hệ thống theo dõi đánh giá mức độ hoàn thành công việc, cần tính toán được chi phí vận hành tối ưu của cơ quan hành chính. Nên áp dụng nguyên tắc tính toán và cân nhắc chi phí – lợi ích vào đánh giá sự cần thiết của sự tồn tại bộ máy hành chính.

Chúng ta cần đặt ra câu hỏi là liệu có nên duy trì một cơ quan thuế với đầy đủ bộ máy, ban bệ tiêu đến 10 đồng trong khi chỉ thu được 2-3 đồng tiền thuế hàng tháng hay không? Hay có lý lẽ nào để duy trì một bộ phận nhân viên bảo vệ, vệ sinh trong cơ quan nhà nước mà chi phí tốn gấp nhiều lần thuê đơn vị chuyên nghiệp bên ngoài.

Tích cực và triệt để áp dụng công nghệ thông tin trong vận hành bộ máy hành chính nhà nước. Điều này giúp tăng hiệu quả quản lý và tinh gọn biên chế. Trong điều kiện hạn chế về nguồn lực, các cơ quan Nhà nước nên tìm kiếm giải pháp thuê ngoài công nghệ, thuê hạ tầng công nghệ thông tin từ chính các doanh nghiệp. Tất nhiên các doanh nghiệp này cần đáp ứng các tiêu chí nhất định.

Như vậy, cải cách bộ máy hành chính nhà nước hiện nay cần lấy tín hiệu thực tiễn làm căn cứ, tích cực khai thác và thay thế hoạt động của khu vực công bằng khu vực tư nhân, áp dụng tư duy quản trị tiên tiến và hiệu quả của khu vực tư nhân vào quá trình hoạt động.

Đậu Anh Tuấn – Trưởng Ban Pháp chế, VCCI
Theo DĐDN

Ý kiến của bạn về bài viết

Không có chức năng bình luận cho bài viết này