13:37 - 07/09/2026

Côn trùng máy được AI chấp cánh cho công tác cứu hộ

Con gián máy do Đại học Osaka phát triển. Được tích hợp một ba lô thiết bị điện tử và các công cụ AI, gián máy có thể xác định và biết cách tránh môi trường hoạt động nguy hiểm. Ảnh: Nikkei Asia

– Các nhà khoa học Nhật Bản và Singapore đã cấy ba lô thiết bị điện tử lên loài gián khổng lồ, giúp gián máy có thể thực hiện các nhiệm vụ thám sát, cứu nạn trong nhiều điều kiện khác nhau.

– Các nhà khoa học Việt Nam và Úc phát triển gián máy có thể cứu hộ y tế (paraborg), có thể tiêm thuốc từ xa.

– Các nhà khoa học còn đưa râu bướm, râu muỗi gắn vào drone nhằm giúp drone có thể đánh hơi con người.

– https://bsamedia.vn/singapore-lai-tao-thanh-cong-gian-robot/

– https://bsamedia.vn/robot-trung-quoc-tu-phong-thi-nghiem-buoc-ra-cua-hang-nha-may-va-san-van-dong/

Các nhà khoa học ở nhiều nước đạt được nhiều bước tiến trong việc tạo ra các loại côn trùng máy – cyborg insect, thực hiện các nhiệm vụ giám sát, cứu nạn và cứu hộ y tế trong các vụ tai nạn hay thiên tai.

Chẳng hạn, các nhà khoa học Nhật Bản và Singapore đã cấy thêm “ba lô thiết bị điện tử” và cảm biến AI để giúp gián máy có thể xác định môi trường hoạt động có an toàn hay không, hoặc bình oxygen giúp gián lặn dưới nước trong 3 tiếng. Còn các nhà khoa học Việt Nam và Úc đang hoàn thiện gián máy cứu hộ y tế – paraborg. Hoặc ý tưởng gắn râu bướn, râu muỗi trên các thiết bị không người lái giúp xác định chính xác người bị nạn…

Gián máy biết tránh nguy hiểm

Một nhóm nghiên cứu quốc tế do giáo sư Keisuke Morishima từ Đại học Osaka dẫn đầu đã phát triển một vi mạch cấy ghép vào gián, giúp chúng phản xạ chính xác hơn khi môi trường thay đổi, theo Nikkei Asia. Kết quả nghiên cứu này đăng trên tạp chí Robomech Journal, trực thuộc Hiệp hội Kỹ sư Cơ khí Nhật Bản, xuất bản hồi tháng 5-2026.

Gián được cấy thêm chiếc “ba lô” nhỏ để đo nhịp tim, tín hiệu thần kinh và chuyển động của cơ thể. Những dữ liệu này sau đó được AI phân tích nhằm phân loại môi trường xung quanh và từ đó điều hướng chuyển động của gián cho phù hợp với năm môi trường khác nhau, bao gồm khu vực có tia cực tím, phơi nhiễm hóa chất và nhiệt độ cao. Mô hình AI tốt nhất đã nhận diện thành công các môi trường này với độ chính xác lên đến 93%. Nhóm nghiên cứu cũng đã thành công trong việc điều hướng chuyển động, giúp những con gián này thoát khỏi một mê cung.

Tại các khu vực xảy ra thảm họa, những tòa nhà đổ nát có thể tràn ngập khí độc hoặc có nhiệt độ cao nguy hiểm do hỏa hoạn. Côn trùng khi tiến vào những khu vực này có thể phát hiện và tránh xa các vị trí nguy hiểm.

“Ý tưởng ở đây là xem xét liệu thông tin về trạng thái bên trong của một sinh vật sống có thể được sử dụng để phát hiện và đánh giá môi trường xung quanh nó hay không”, Giáo sư Morishima chia sẻ.

Những con gián máy (cyborg cockroach) do nhóm nghiên cứu của Giáo sư Hirotaka Sato tại Đại học Công nghệ Nanyang (NTU) ở Singapore phát triển đã được thử nghiệm thực tế tại Myanmar sau trận động đất vào tháng 3-2025. Gián máy đã có thể tìm kiếm trong các khe hẹp bị đất đá bịt kín, nhưng lại bị hạn chế khi hoạt động ở những khu vực ngập nước, theo các nhà khoa học NTU.

Theo kết quả được công bố trên tạp chí Nature Communications số tháng 6-2026, một nhóm chuyên gia bao gồm Giáo sư Sato và một nhà nghiên cứu từ Đại học Waseda, Nhật Bản đã chế tạo một bộ đồ cung cấp oxygen trực tiếp cho côn trùng, giúp chúng có thể lặn dưới nước lên tới 3 giờ đồng hồ. Các nhà nghiên cứu cho biết việc cải tiến nguồn cung cấp oxygen có thể giúp kéo dài thời gian hoạt động của chúng hơn nữa.

Một thách thức khác trong quá trình thử nghiệm tại Myanmar là tín hiệu trở nên thiếu ổn định khi côn trùng tiến vào các tòa nhà bê tông cốt thép. “Hiện tại, chúng tôi đang nỗ lực khắc phục những vấn đề đã phát hiện được qua quá trình triển khai tại hiện trường”, Giáo sư Sato cho biết.

Các nhà khoa học từ Đại học Shinshu và Đại học Chiba đã nghiên cứu đã gắn râu bướm tằm lên drone nhằm giúp drone đánh hơi được mùi. Ảnh: Shinshu University

Gắn “mũi sinh học” cho drone

Dù phần lớn nghiên cứu tập trung vào gián cyborg, bước tiến đột phá thực sự cho công tác cứu hộ lại nằm ở việc tích hợp trực tiếp râu côn trùng lên thiết bị bay không người lái (drone).

Nhóm nghiên cứu do Phó giáo sư Daigo Terutsuki tại Đại học Shinshu, Nhật Bản dẫn đầu đã gắn râu của loài ngài tằm (bướm tằm) lên các thiết bị bay không người lái (drone).

Những chiếc râu này có thể phát hiện lượng pheromone cực nhỏ do ngài cái tiết ra — một mức độ nhạy bén được cho là vượt trội hơn hẳn so với các cảm biến làm từ chất bán dẫn. Nhóm của ông Terutsuki đã phát triển một hệ thống tích hợp antena râu, có khả năng đọc các tín hiệu điện phát ra khi nó phát hiện được mùi hương.

Một cảm biến sử dụng điện cực dạng gel vẫn duy trì được hơn 90% hiệu suất tối đa sau hơn bảy giờ hoạt động, trong khi loại điện cực kim loại được sử dụng trước đây lại bị giảm quá nửa hiệu suất chỉ trong 3-4 giờ.

“Công nghệ này có thể kéo dài đáng kể tuổi thọ của các cảm biến râu, có thể áp dụng trực tiếp cho các loài côn trùng khác”, ông Terutsuki nói. Ông cho biết hiện đang tiến hành nghiên cứu sử dụng râu muỗi — loài có phản ứng với sự hiện diện của con người — với mục tiêu đưa chúng lên drone trong vòng hai đến ba năm tới.

Các nhà khoa học muốn tận dụng lợi thế của côn trùng: cảm biến sinh học của chúng nhạy hơn hẳn cảm biến nhân tạo. Một trong những ý tưởng thực dùng là râu muỗi. Trong thực tế, râu giúp muỗi có khả năng siêu việt trong phát hiện mùi cơ thể, khí CO2 từ nhịp thở và nhiệt độ tỏa ra từ con người. Khi được gắn lên drone, hệ thống cảm biến sinh học này sẽ trở thành một chiếc “mũi” dò tìm hoàn hảo, giúp lực lượng cứu hộ nhanh chóng “đánh hơi” và định vị chính xác những nạn nhân mắc kẹt sâu dưới đống đổ nát — nơi mà các thiết bị quang học thông thường hoàn toàn “mù tịt”.

Theo Ricky Hồ / BSA Media

Ngày đăng: 7/9/2026